كنز العرفان في فقه القرآن (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٩٥
قسم سوّم
جواب : عطف خاصّ بر عامّ جايز است و فايدهء آن اين است كه توجّه و عنايت بيشترى به يتيمان و مساكين و ابن السبيل از بنى هاشم ، بشود . كوتاه سخن در مورد اين قبيل آيات كه داراى اجمال است ، بايد به بيانات رسول اكرم ( ص ) و ائمهء هدى ( عليهم السّلام ) اعتماد شود : « وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ ، وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ » .
قسم سوّم
قسم سوّم
: تأكيداتى است كه در آيهء مورد بحث آمده است و در هيچ آيهء ديگرى نيامده است .
1 - در آغاز آيه دستور به علم داده شده است ( بدانيد . . . ) ، كنايه از اين است كه :
مسئلهء « خمس » براى شما ثابت مىباشد و به اتّفاق همهء مفسّرين ناسخى براى اين آيه ، وارد نشده است .
2 - در دو جا از آيه « انّ » كه افادهء تأكيد را مىنمايد ، ذكر شده است و بعد از دوبار تأكيد ، فرموده است : « إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ » اين جمله متعلّق به محذوف است ، به دليل جملهء « وَ اعْلَمُوا » زيرا منظور از « علم » در آيه ، عمل كردن به مقتضاى آيه است .
تقدير چنين است : « اگر واقعا مؤمن به خدا هستيد . پرداخت خمس براى افراد مذكور بر شما واجب است و بايد آن را به ايشان برسانيد » .
واقدى گفته است وجوب خمس ، در جنگ بنى قينقاع به مدّت يك ماه و سه روز بعد از جنگ بدر در نيمهء ماه كه بيست ماه از هجرت گذشته بود . نازل گرديد . و از كلبى روايت شده است كه در جنگ بدر نازل گرديد .
« وَ ما أَنْزَلْنا عَلى عَبْدِنا » يعنى : نصرت و يارى توسّط فرشتگان و پيروزى و نشانه‌هاى اقتدار كه بر حضرت محمد ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) فروفرستاديم » . « يَوْمَ الْفُرْقانِ » روز بدر است چون در آن روز حقّ از باطل جدا گرديد و « يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ » بدل از يوم الفرقان » است و منظور از جمعان » اهل بدر و قريش مىباشد .
از امام صادق ( عليه السّلام ) نقل شده كه فرمود : آن روز ، روز بيست و نهم ماه رمضان بود و مشهور آنست كه روز 17 ماه رمضان بوده است . « وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ » يعنى : « خداوند بر غلبه دادن افراد كم تعداد ، بر عدّهء زياد و ذليل و ضعيف را بر قوى ، تواناست » ( راجع به جنگ بدر به تفاسير مراجعه كنيد ) .
* * *