كنز العرفان في فقه القرآن‌ (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٣٥

[ 82 ] آيه سوّم :

و امّا بنابر قول به نسخ كه قبلا بيان گرديد ، « شَهْرُ رَمَضانَ » مبتدا بوده و خبر آن « فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ . . . » خواهد بود ، به دليل اينكه در آن ، معناى شرط ؛ يعنى « اذا حضر ، فمن شهد منكم . . . » وجود دارد .

برخى گفته‌اند خبر آن ، جملهء « الَّذِي أُنْزِلَ . . . » است . برخى ديگر گفته‌اند رفع « شهر رمضان » به خاطر آنست كه بدل از « صيام » در « كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ » مىباشد و در اين قول نظر است ؛ زيرا خود « صيام » كه « شهر » نيست .

اگر بگوييم قرآن اسم جنس است ، مانند « آب » و خاك ، كه اسم جنس مىباشند .

معناى نازل شدن قرآن در ماه رمضان ، واضح و آشكار است ، چه آنكه قرآن حتّى بر يك آيه هم صادق است . و هر مقدارى از قرآن كه در ماه رمضان نازل شده باشد ، مىتوانيم بگوييم كه قرآن در ماه رمضان نازلشده است و امّا اگر قرآن را علم و نام براى كتاب مقدّس اسلامى بدانيم ، در مورد نزول قرآن در ماه رمضان ، اختلاف‌نظر وجود دارد .

برخى گفته‌اند كلّ قرآن در ماه رمضان تا آسمان دنيا ، نازل شده است و سپس در موقع نجوم . « ستارگان » به زمين نازل گرديده و يا آنكه آغاز نزول آن در ماه رمضان واقع شده ، و يا منظور اين است كه قرآن در شأن ماه رمضان نازل شده است « 1 » .

« هدى » : « هدى » حال است براى قرآن : يعنى « در حالى كه قرآن هدايت‌كننده است براى مردم » و « بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى » ؛ يعنى : نشانه‌هاى هدايت و معيارهاى سنجش حق و باطل در آن است .

ذكر نمودن « بيّنات » بعد از « هدى » ذكر اخصّ از شىء با خود آن شىء است .

« بيّنات » اخصّ از هدايت است ، زيرا هر بيّنه و نشانه . هدايت است ولى هر هدايتى بيّنه نمىباشد .

« فرقان » : چيزى است كه جداكننده بين حق و باطل است و « الفرقان » بر « هدى » عطف شده است .

( 1 ) . نظر علّامه طباطبائى صاحب تفسير الميزان اين است ، قرآن يك بار به صورت عمومى در ماه رمضان بر قلب پيامبر خداوند ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) نازل گشته است سپس به تدريج در مواقع لزوم در طول 23 سال آيه به آيه بر رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) نازل گشته است ( مترجم ) .