كنز العرفان في فقه القرآن‌ (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٦٨

[ 54 - 62 ] چند آيه :

برخى گفته‌اند « إِلَّا قَلِيلًا » از كلمهء شب‌ها استثناء شده است ؛ يعنى شب‌ها به جهت عذر مثل مريضى و مسافرت و غيره ، شب‌خيزى لازم نمىباشد .

ترتيل : تلاوت قرآن به گونه‌اى است كه بعضى از حروف از بعضى ديگر معلوم و آشكار شود مانند قول اهل لسان عرب ، « ثغزّ رتل » لب و دهان زيبا . « رتل » يعنى :

قسمت قسمت و قاچ قاچ .

منظور از « قول ثقيل » قرآن كريم است ، به‌دليل اينكه در قرآن ، تكاليف و وظايف سخت و مشقّت‌بارى ، وجود دارد .

منظور از « ناشِئَةَ اللَّيْلِ » نفس است كه از بستر و محلّ راحت خود ، جهت نماز به‌پا مىخيزد از باب « نشأ من مكانه » از جايش حركت كرد . برخى گفته‌اند به معناى برخاستن در شب است .

برخى ديگر گفته‌اند ، منظور عبادتى است كه در شب انجام مىگيرد اين معنا از نظر نگارنده بهتر است ، زيرا بنابراين معنا ، مستند نمودن « أَشَدُّ وَطْئاً » ؛ « پابرجاتر و با استقامت‌تر » « به ناشئة الليل » ساعت‌هاى شب است كه هر كدام بعد از ديگرى ايجاد مىشوند ، و يا ساعت‌هاى گذشته مىباشد كه از باب نشأت به معناى شروع و آغاز كار مىباشد .

ابو عمرو ابن عامر « أَشَدُّ وَطْئاً » به معناى « أشدّ موافقة » قرائت نموده‌اند و ساير قاريان « وطأء » را به معناى « أشدّ كلفة » ، مشقّت و پايدارى ، قرائت نموده‌اند . بنابر قرائت اول برخى گفته‌اند منظور ، موافقت قلب و لسان ( دل و زبان ) است و يا موافقت دل و باطن ، با آنچه كه خواسته شده است كه خضوع و اخلاص ، مىباشد ؛ يعنى : ظاهر و باطن موافق هم باشند . و اين معنا بهتر است به دليل روايتى كه از امام صادق ( عليه السّلام ) نقل شده است كه فرمود « منظور از ناشئة الليل » ، به‌پاخاستن شخص است از بستر خوابش كه انگيزهء آن جز خدا ، چيزى ديگرى نمىتواند باشد » . « 1 » اين فرمايش قول ما را در « ناشِئَةَ اللَّيْلِ » تأييد مىنمايد .

« أَقْوَمُ قِيلًا » شديدتر از لحاظ گفتار ، يا پابرجاتر است از لحاظ تلاوت ، به جهت حضور قلب و آرام بودن صداها .

( 1 ) . وسائل ، ابواب نماز مستحبى ، صلوة مندوبه .