مجموعه رسائل در شرح احاديثى از كافى (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٧٤

معادن

در حديث بر خصوص جبر ، ظاهر اين است كه ايشان اضطرار را بالكليّه منتفى نمىدانند ، بلكه در نفس اختيار به اضطرار قائلند و جوابش قبل از اين گذشت و بعد از اين نيز بيايد .

پس صواب ، نفى اضطرار است مطلقاً ، خواه در اختيار و خواه در افعال ، چنان كه صريح اين حديث و احاديث ديگر است و حمل آن در اين احاديث بر جبر بخصوص و تخصيص آن به اين فرد مخصوص ، مبنى است بر قول به اضطرار در نفس اختيار و بطلان آن بنابر بطلان ، مبنى عليه ظاهر است .

معدن چهارم :

احاديث در قدح قدريّه و مدح قدر مستفيض است و بعضى از آنها با بعضى آيات نيز نقيض است و سرّش همان است كه گفتيم كه : قدريّه در اخبار دو اطلاق دارد :

يكى به معنى منكران قدر . و ديگرى به معنى قائلان به قدر لازم و قضاى حتم ؛ والحقّ قدريّه به هر دو اطلاق باطل است .

و قدر غير لازم و قضاى غير حتم كه مذهب عدليّه است اعدل است و صواب اين است كه از حضرت امام محمّد باقر عليه السلام منقول است كه فرمود : آيهء « ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ * إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ » « 1 » . « 2 » در قدريّه نازل شده است .

و از حضرت صادق عليه السلام منقول است كه فرمود : « إنّ القدريّة مجوس هذه الامّة ، وهم الذين أرادوا أن يصفوا اللَّه بعدله ، فأخرجوه عن سلطانه ، وفيهم نزلت هذه الآية : « يَوْمَ يُسْحَبُونَ إلى قوله - بِقَدَرٍ » « 3 » . « 4 »

و نيز از حضرت صادق منقول است كه فرمود : « وَما أنزل اللَّه هذه الآية إلّافي القدريّة : « - إِنَّ الْمُجْرِمِينَ - إلى قولى تعالى - بِقَدَرٍ » « 5 » . « 6 »

و از حضرت امام رضا عليه السلام منقول است كه به يونس بن عبد الرحمان فرمود : « يا يونس ، لا تقل بقول القدريّة ؛ فانّ القدريّة لم يقولوا بقول أهل الجنّة ، ولا بقول أهل النّار ، ولا بقول إبليس ، وإنّ أهل الجنّة قالوا : « الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدانا لِهذا وَ ما كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللَّهُ » « 7 » وقال

( 1 ) . قمر ( 54 ) : 48 و 49 . ( 2 ) . ثواب الأعمال ، ص 213 ؛ بحارالأنوار ، ج 5 ، ص 188 ، ح 54 . ( 3 ) . قمر ( 54 ) : 48 و 49 . ( 4 ) . التوحيد ، ص 382 ، باب القضا والقدر . . . ، ح 29 . ( 5 ) . قمر ( 54 ) : 47 و 49 . ( 6 ) . ثواب الأعمال ، ص 212 . ( 7 ) . أعراف ( 7 ) : 43 .