مبانى تشيع در منابع تسنن (فارسى) — الصفحة ١٩٠

اثبات ديده نشدن

جسمانى بودن ، مكانى بودن و زمانى بودن ، ذواجزاء بودن شىء مرئى و داشتن كم و كيف است .

گذشته از اين دليل عقلى كه مىتوان در كتابهاى مربوطه تفصيل آن را پى گرفت ، آيات عديده‌اى در قرآن كريم به صراحت بيش‌ترى نسبت به استناد اشاعره به آيه‌ى قيامت ، نفى ديدن را مطرح كرده‌اند . بخشى از اين آيات عبارت است از :

1 - لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ . « 1 »

« چشم‌ها او را نمىبيند ولى او همه‌ى چشم‌ها را مىبيند ، زيرا او بخشنده و آگاه است . »

در اين آيه ، به صراحت مطرح شده كه چشم‌ها ، خدا را درك نمىكنند . و معلوم است كه درك چشم ، يعنى ديدن آن كما اينكه درك گوش ، به معناى شنيدن آن است .

فخر رازى مىگويد : اين آيه ، در مقام مدح است و خدا خود را به نديدن ستايش مىكند . و اين در صورتى صحيح است كه ديدن امكان داشته باشد ، سپس خدا بفرمايد كسى مرا نمىبيند !

بطلان اين ادعا معلوم است ؛ زيرا مدح خدا به جهت عظمت اوست از اينكه مردم توان درك او را ندارند . علاوه اينكه لازم نيست كه مدح به خاطر داشتن چيزى باشد ، مدح چه‌بسا به خاطر نداشتن صفت محدودى باشد . مثلا خدا خود را به نداشتن فرزند مدح مىكند و مىفرمايد : . . . الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَداً . . . ؛ زيرا فرزند داشتن محدوديت است . آيا صحيح است كه گفته شود خدا مىتواند فرزند داشته باشد و ندارد ؟

همچنين فخر رازى گفته است كه خداوند ديدن را از همه‌ى چشمها نفى كرده است نه برخى از آنها ؛ زيرا ابصار جمع است ، پس برخى چشمها مىتوانند او را ببينند .

( 1 ) - انعام ، 103 .