فلسفه و اسرار حج (فارسى) — الصفحة ١٨٤
فصل بيست و سوم : مشكلاتى كه در گذشته حاجيان داشتند
به هر حال سختىها و رنج‌هايى كه به روندگان حج از هر كشورى در سرزمين نجد و حجاز مىرسيد قابل تحمل نبود ، و از شقاوت و كردار زشت و پليد اعراب آن منطقه تعجب مكن ، چه اينكه رَضْوى از كوه‌هاى معروف عربستان است و شعرا نام آن را در اشعار خود آورده‌اند ، و در اشعار پيشينيان از عرب بسيار ياد شده است ، و در دعاى ندبه هم آمده است ، و پيوسته بسيارى از عرب‌ها به نام اين كوه طرب‌انگيزى مىكنند و سرود مىخوانند چنان كه به نام « جبلى نعمان » « 1 »
مىسرايند ، و رَضْوى كوهى است كه در مقدارى از راه مدينه به سوى ينبع « 2 »
امتداد دارد .
محمد حسين هيكل كه در زمان حكومت وهابىها در حجاز ، در سال 1355 قمرى به حج رفته ، در سفرنامهء حجاز خود چنين مىگويد :
يكى از آشنايان در حجاز برايم داستانى درباره رَضْوى ياد كرد كه هراس بىپايان در من برانگيخت ، و آن داستان اين است كه وزير دارايى وهابىها چند سال پيش به رَضْوى رفت ، و نيروى نظامى هم با خود برد تا اينكه به قلهء كوه رَضْوى برآمدند و چيز
( 1 ) . « جبلى نعمان » دو كوه است كه گشادگى ميان آن نامش نعمان به فتح نون‌است و در راه طايف به سوى عرفات واقع است و آن را نعمان الاراك گويند .
( 2 ) . « ينبع » به فتح ياء و سكون نون و ضم باء قلعه و آبادى بزرگى است داراى چشمه‌هاى بسيار كه در ساحل غربى جزيرةالعرب و در هفت منزلى مدينه منوره واقع است .