فلسفه و اسرار حج (فارسى) — الصفحة ١٣٩
فصل هيجدهم : حج ، وسيلهء تشكيل انجمن همگانى
مقدم داشته .
همانا مسلمانان نصف آخر آيه را اطاعت مىكنند و انجام مىدهند و قسمت ابتدايى آن را رها كرده‌اند ! ! چنان كه گوئى خداوند سبحانه و تعالى جز اداى فريضهء دوم چيزى از ايشان نخواسته است .
هنگامى كه به خواست خدا بيدارى اين ملت فرا رسد و تقدير يارى كند ، حج از بزرگترين عوامل زندگانى ايشان خواهد بود ، و از خداوند متعال خواهان آن هستيم و اجابت آن بر ذات اقدسش دشوار نيست .
اگر دارندگان منزلت و نفوذ و صاحبان رأى و انديشه و كسانى كه سخنان ايشان در شهرهاى خود پذيرفته مىشود از همهء ملل اسلام از شهرهاى دور و پراكنده اجتماع كنند ، و با روحيه‌اى پاك و عواطفى شريف و اخلاصى كامل و ايمانى استوار ، براى شناسايى يكديگر و تشكيل شورى و حفظ و افزايش نيروى حياتى ، در منى انجمنى تشكيل دهند و از تشريك مساعى دريغ ندارند ، پس به يقين بدان‌كه حكمت و فايدهء حج كامل خواهد شد ، و در اين هنگام مكه جايگاهى مىگردد براى سازمانى كه سخن مسلمانان را مىشنود و به دردهاى ايشان رسيدگى مىكند و واضح است كه براى اين اجتماع و اتفاق در كلمه و مرام اثرى خواهد بود كه در همهء جهان مانند آن يافت نخواهد شد .
ملت‌هاى بيگانه كه بعضى از كشورهاى اسلامى را تصرف كرده‌اند ، رعاياى خود را از رفتن به حج جلوگيرى مىكنند ، و علت