معنا شناسى واژگان قرآن (فرهنگ اصطلاحات قرآنى) (فارسى) — الصفحة ٦٢٨

وحى

مدركات حس در محضر محسوس است ؛ مثل آيهء فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا « 1 » . و در محضر خيال ، مثل آن حالتى كه پيامبر ( ص ) علم را در صورت شيرى ( خوردنى ) درك كرد ، و اين اوّلين رؤياى او بود . عايشه مىگويد : اوّلين قسمت وحى به پيامبر ( ص ) رؤيا بوده است . . . . »

اما ملّاصدرا ، به تفسير كيفيّت نزول وحى و ظهور آن از غيب به شهادت مىپردازد و مىبينيم كه با بسط كلام بر اين پديده مىكوشد و به وضع هر شىء در مكان خاصّ خود مىرسد كه از آن‌جا به جاى ديگر منتقل نمىشود ؛ مثلا وحى به زنبورعسل مثل وحى به زمين نيست ، و يا مثل وحى به مادر موسى ( ع ) نيست . گويى وى به تكرار سخن راغب دربارهء اقسام و انواع وحى يا راههاى ظهور و آشكار شدن آن مىپردازد . اين تفسيرى است براى بسط حاكميّت خداوند بر هر چيزى و احاطهء او بر هرچه كه آفريد : أَلا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ « 2 » .

سپس ، ملّاصدرا به تعليل ماهيّت اين پديده كه براى پيامبران و رسولان ، وحى مىباشد و براى اولياء و ديگر افراد بشر الهام ، مىپردازد . در اسفار مىگويد : « سبب انزال كلام و تنزيل كتاب آن است كه روح انسانى هرگاه از بدن تجرّد يابد و از بند آن خارج شود ، و به سوى پروردگارش براى مشاهدهء آيات بزرگ او مهاجرت كند ، و از كثافت گناه و لذّات و شهوات و تعلّقات پاك گردد ؛ نور معرفت و ايمان به خدا و ملكوت او ، برايش آشكار مىشود . اين نور اگر تأكيد گردد و ذاتى شود ، جوهرى قدسى است . و نزد حكيمان و در زبان حكمت نظرى ، به عقل فعّال ؛ و در زبان شريعت نبوى ، به روح قدسى معروف است . با اين نور شديد عقلى ، اسرار آسمان و زمين در آن مىدرخشد و حقايق اشياء از آن ديده مىشوند ، چنان كه به‌وسيلهء نور حسى بصرى ، اشباح مثالى در چشم ، اگر مانعى نباشد ، ديده مىشود .

حجاب در اين‌جا ، همان آثار طبيعت و مشغله‌هاى آن است .

هرگاه كه اين روح قدسى قدرت يابد و نورانيّت آن زياد شود ، مشغول چيزى نمىشود و نشئه‌اى در او تصرّف نمىنمايد . و معارف الهى را بدون آموزش بشرى از خداوند

( 1 ) - مريم ( 19 ) آيهء 17 : تا به [ شكل ] بشرى خوش‌اندام بر او نمايان شد . ( 2 ) - شورى ( 42 ) آيهء 53 : هش‌دار كه [ همهء ] كارها به خدا بازمىگردد .