معنا شناسى واژگان قرآن (فرهنگ اصطلاحات قرآنى) (فارسى) — الصفحة ٦١١
هدايت
امّا هدايت تشريعى ، هدايتى است كه خداوند به‌واسطهء آن همهء بشر را با فرستادن پيامبران و كتاب راهنما هدايت فرموده است و با بخشيدن قوهء عقل و تشخيص حق از باطل و فرستادن رسولانى كه بر آنها آياتش را تلاوت كنند و احكام شريعت را تبيين كنند ، اتمام حجّت نموده است . رسالت پيامبران را براى صادق بودن آن ، با معجزه‌اى شگفت و برهانى قاطع مقرون نمود و گروهى هدايت شدند و گروهى گمراه : إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً « 1 » .
2 - نوع دوم ، يعنى هدايت خاص ، كه همان هدايت تكوينى و عنايت ربّانى است ؛ خداوند به برخى از بندگانش طبق مقتضاى حكمتش عطا كرده است و آنچه كه موجب هدايت به كمال و رسيدن به مقصود مىشود ، آماده ساخته ؛ كه اگر آن نبود در گمراهى مىافتادند . برخى از آيات به اين‌گونه از هدايت اشاره كرده‌اند ؛ مثل : فَرِيقاً هَدى وَ فَرِيقاً حَقَّ عَلَيْهِمُ الضَّلالَةُ « 2 » ؛ قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ فَلَوْ شاءَ لَهَداكُمْ أَجْمَعِينَ « 3 » ؛ لَيْسَ عَلَيْكَ هُداهُمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ « 4 » ؛ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ « 5 » ؛ وَ اللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ « 6 » ؛ إِنَّكَ لا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ « 7 » . و ديگر آيات ، كه از آنها هدايت خداوند و عنايت خاصّ او به گروهى خاص از مردم ، استنباط مىشود .
نمىدانيم آيا علّامه خويى در اين تقسيم‌بندى تحت تأثير ملّاهادى سبزوارى بوده است يا خير ؟ چون ملّاهادى در بيشتر كتابهايش معتقد است ، هدايت دو گونه است : « هدايت تكوينى ، كه به اين معناست : تقدير هر چيز و هدايت آن به آنچه شايستهء اوست و به حسب ماهيّت آن ، وى را راضى مىسازد ( مؤمن و كافر تحت اين هدايتند ) ؛ و هدايت تشريعى ، كه
( 1 ) - انسان ( 76 ) آيهء 3 : ما راه را به او نشان داديم ، خواه شاكر باشد [ و پذيرا گردد ] يا ناسپاس . ( 2 ) - اعراف ( 7 ) آيهء 30 : [ در حالى كه ] گروهى را هدايت نموده ، و گروهى گمراهى بر آنان ثابت شده است . ( 3 ) - انعام ( 6 ) آيهء 149 : بگو برهان‌رسا ويژهء خداست ، و اگر خدا مىخواست قطعا همهء شما را هدايت مىكرد . ( 4 ) - بقره ( 2 ) آيهء 272 : هدايت آنان بر عهدهء تو نيست ، بلكه خدا هر كه را بخواهد هدايت مىكند . ( 5 ) - مائده ( 5 ) آيهء 51 : آرى ، خدا گروه ستمگران را راه نمىنمايد . ( 6 ) - بقره ( 2 ) آيهء 213 : و خدا هر كه را بخواهد به راه راست هدايت مىكند . ( 7 ) - قصص ( 28 ) آيهء 56 : در حقيقت ، تو هر كه را دوست دارى نمىتوانى راهنمايى كنى ، ليكن خداست كه هر كه را بخواهد راهنمايى مىكند .