معنا شناسى واژگان قرآن (فرهنگ اصطلاحات قرآنى) (فارسى) — الصفحة ٥٩٢

نعمت

نعمتهاى داده شده مىباشد ، براى اويند . چنان كه وجود آنها نيز ملك مطلق اويند ، كه بطلان ناپذيرند و دچار تغيير و تبديل نمىشوند . و خداوند سبحان صاحب نعمت حقيقى است نه غير او ؛ حتّى خود نعمت و آثار وجودى آن از آن خداوند است . » سپس ، به ذكر حكمت در تعدّد نعمت و بى حدّ و حصر بودن آن اشاره كرده ، مىگويد : « در حقيقت ، هيچ چيزى نيست مگر اين كه در مقايسه با نظام كلّى نعمت است ؛ و چه بسا وقتى با چيزى ديگر مقايسه شوند ، چيزهايى يافت مىشوند كه نعمت نيستند . . . و بى حدّ و حصر بودن نعمت ناشى از بركات اتصاف خداوند به دو صفت مغفرت و رحمت است ، چون به مغفرت خويش - مغفرت يعنى پوشش - نقص و زشتى را مىپوشاند و به رحمت خود - رحمت يعنى كامل كردن نقص و رفع نياز - خير و كمال پديدار مىگردند و به جمال و زيبايى مىآرايد . پس به سبب گسترش مغفرت و رحمت بر اشياء ، هر چيزى براى ديگرى مفيد ، و مطلوب براى خود ، و به نسبت خداوند نعمت است . پس اشياء ، بعضى براى بعضى نعمت به شمار مىروند . نعمت الهى هم داراى وسعت و گسترشى به اندازهء مغفرت و رحمت اويند . »

و در شرح آيهء الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي « 1 » ، در تعريف نعمت مىگويد : « نعمت بناى نوع است ، كه با طبيعت شىء سازگار است بىآن كه از جانب آن امتناعى باشد . » سپس ، در ادامه براى رفع ابهام و بيان معانى قريب و بعيد آن مىگويد : « اشياء هرچند به حسب وقوع در نظام تدبير به هم پيوسته و مرتبط و سازگارند ، و بيشتر آنها يا همهء آنها نقمتند اگر به برخى ديگر اضافه شوند . چنان كه خداوند فرمود : وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها « 2 » ؛ وَ أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً « 3 » ؛ امّا خداوند برخى از آنها را به بدى و پستى و لعب و لهو و ديگر اوصاف ناپسند توصيف كرده ؛ مثلا فرموده است : وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ « 4 » ؛ و يا وَ ما هذِهِ الْحَياةُ

( 1 ) - مائده ( 5 ) آيهء 3 : امروز دين شما را برايتان كامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانيدم . ( 2 ) - ابراهيم ( 14 ) آيهء 34 : و اگر نعمت خدا را شماره كنيد ، نمىتوانيد آن را به شمار درآوريد . ( 3 ) - لقمان ( 31 ) آيهء 20 : نعمتهاى ظاهر و باطن خود را بر شما تمام كرده است . ( 4 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 178 : و البتّه نبايد كسانى را كه كافر شده‌اند تصوّر كنند اين كه به ايشان مهلت مىدهيم براى آنان نيكوست ! ما فقط به آنان مهلت مىدهيم تا بر گناهان خود بيفزايند و آن‌گاه عذابى خفت‌آور خواهند داشت .