معنا شناسى واژگان قرآن (فرهنگ اصطلاحات قرآنى) (فارسى) — الصفحة ٥٠٣

كتاب

كِتابٌ « 1 » ؛ و يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ « 2 » ؛ يعنى هر وقتى ، آفرينشى دارد و هر وقت كه حكمت ، آفرينش آن را اقتضا كند به وجود مىآيد ؛ و هرگاه حكمت ، از بين رفتن آن را اقتضا كند ، نابود مىشود . و آيهء لِكُلِّ أَجَلٍ كِتابٌ بر همان چيزى دلالت دارد كه آيات كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ « 3 » ؛ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ « 4 » ؛ وَ إِنَّ مِنْهُمْ لَفَرِيقاً يَلْوُونَ أَلْسِنَتَهُمْ بِالْكِتابِ لِتَحْسَبُوهُ مِنَ الْكِتابِ وَ ما هُوَ مِنَ الْكِتابِ « 5 » دلالت دارند . كتاب نخست آن است كه به دستهاى خود نوشته‌اند و در آيهء فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتابَ بِأَيْدِيهِمْ « 6 » ، آمده است و كتاب دوم تورات و سوم ، جنس كتاب اللّه ؛ يعنى چيزى از كتابها و كلام خداوند سبحان نيست . »

علّامه طباطبايى در شرح اين آيه مىگويد : « مراد از كتابى كه مبدأ اين علم شگفت است ، يا جنس كتابهاى آسمانى است و يا لوح محفوظ . و علمى كه اين عالم از آن برگرفته ، علمى است كه براى آن رسيدن به اين هدف آسان است و مفسّران ذكر كرده‌اند كه او اسم اعظم خداوند را مىداند كه هرگاه از او سؤال شود ، پاسخ مىدهد . »

عميقتر از اين ، سخن سلطان محمّد گنابادى است . وى مىگويد كه ، اين كتاب همان « قرآن تكوينى است كه نازل مىشود و به صورت كتابهاى آسمانى يا شرايع الهى جدا مىگردد . »

ملاصدرا در خلال شرح آيهء دوم سورهء سجده مىگويد : « آيا كتاب چيزى جز آن است كه در آن چيزى نوشته شود ، چه كتابت عقلى باشد و چه حسى ؟ آيا كتاب جز به تصوير كشيدن حقايق است ؟ چه به‌وسيلهء مداد بر روى كاغذ يا پوست حيوانى ، و يا به‌وسيلهء

( 1 ) - رعد ( 13 ) آيهء 38 : براى هر زمانى كتابى است . ( 2 ) - همان ، آيهء 39 : خدا آنچه را بخواهد محو يا اثبات مىكند . ( 3 ) - رحمن ( 55 ) آيهء 29 : هر زمان او در كارى است . ( 4 ) - رعد ( 13 ) آيهء 39 : و اصل كتاب نزد اوست . ( 5 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 78 : و از ميان آنان گروهى هستند كه زبان خود را به [ خواندن ] كتاب [ تحريف‌شده‌اى ] مىپيچانند ، تا آن [ آنچه از خود مىگويند ] را از [ مطالب ] كتاب [ آسمانى ] پنداريد . ( 6 ) - بقره ( 2 ) آيهء 79 : پس واى بر كسانى كه كتاب [ تحريف‌شده‌اى ] با دستهاى خود مىنويسند !