معنا شناسى واژگان قرآن (فرهنگ اصطلاحات قرآنى) (فارسى) — الصفحة ٤٧٦
قضا
داد . و فرمود : وَ قَضَيْنا إِلى بَنِي إِسْرائِيلَ فِي الْكِتابِ « 1 » . يعنى به آنها وحى قاطعانه‌اى وحى نموديم . فعل الهى مثل : وَ اللَّهُ يَقْضِي بِالْحَقِّ وَ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لا يَقْضُونَ بِشَيْءٍ « 2 » ؛ و آيهء فَقَضاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ فِي يَوْمَيْنِ « 3 » كه به آفرينش ابداعى و فراغت از آن اشاره دارد . و مثل آيهء بَدِيعُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ « 4 » . امّا معناى هر دو مثل آيهء وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ « 5 » ؛ يعنى فيصله داده شد .
قول بشرى مثل ، حاكم به فلان امر فرمان داد ، چون حكم حاكم به گفتار است . فعل بشرى مثل آيهء فَإِذا قَضَيْتُمْ مَناسِكَكُمْ « 6 » ؛ و ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ « 7 » ؛ أَيَّمَا الْأَجَلَيْنِ قَضَيْتُ فَلا عُدْوانَ عَلَيَّ « 8 » ؛ و فَلَمَّا قَضى زَيْدٌ مِنْها وَطَراً « 9 » ؛ و فَاقْضِ ما أَنْتَ قاضٍ إِنَّما تَقْضِي هذِهِ الْحَياةَ الدُّنْيا « 10 » .
نمونه‌هاى آن در آيات فراوان است . از مرگ هم به قضا تعبير شده است . گفته مىشود : قضى نحبه ( مرگش فرارسيد ) ، گويى امر خاصّ دنيايىاش را فيصله داد . و معناى آيهء فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ « 11 » ؛ يعنى گروهى از آنها مردند و گروهى منتظر مرگند . گفته شد ، به معناى آن است كه گروهى از آنها نذرش را ادا كردند ، چون بر خود ملزم كردند كه ميدان را براى دشمنان خالى نكنند تا كشته شوند ، و گروهى هم آمادهء برآوردن نذرشان هستند . امّا
( 1 ) - اسراء ( 17 ) ، آيهء ( 4 ) : و در كتاب [ آسمانىاشان ] به فرزندان اسرائيل خبر داديم . ( 2 ) - مؤمن ( 40 ) آيهء 20 : و خداست كه به حق داورى مىكند ، و كسانى را كه در برابر او مىخوانند ( عاجزند ) و به چيزى داورى نمىكنند . ( 3 ) - فصّلت ( 41 ) آيهء 12 : پس آنها را ( به صورت ) هفت آسمان در دو هنگام مقرّر داشت . ( 4 ) - بقره ( 2 ) آيهء 117 : [ خداوند ] آفرينندهء آسمان و زمين است . ( 5 ) - شورى ( 42 ) آيهء 14 : اگر سخنى ( داير بر تأخير عذاب ) از جانب پروردگارت تا زمانى معيّن ، پيشى نگرفته بود ، قطعا ميانشان داورى شده بود . ( 6 ) - بقره ( 2 ) آيهء 200 : و چون آداب ويژه حج خود را به جاى آورديد . ( 7 ) - حج ( 22 ) آيهء 29 : سپس بايد آلودگى خود را بزداييد . ( 8 ) - قصص ( 28 ) آيهء 28 : هريك از دو مدّت را به انجام رسانيدم ، بر من تعدّى [ روا ] نباشد . ( 9 ) - احزاب ( 33 ) آيهء 37 : سپس چون زيد از آن [ زن ] كام برگرفت و او را ترك گفت . ( 10 ) - طه ( 20 ) آيهء 72 : پس هر حكمى مىخواهى بكن كه تنها در اين زندگى دنياست كه تو حكم مىرانى . ( 11 ) - احزاب ( 33 ) آيهء 23 : برخى از آنان به شهادت رسيدند و برخى از آنها در ( همين ) انتظارند .