كشكول حكمت (فارسى) — الصفحة ٨٦

لفّ و نشر

از بس كه شكستم و ببستم توبه * فرياد همى كند ز دستم توبه

ديروز به توبه‌اى شكستم ساغر * امروز به ساغرى شكستم توبه

دارم دلكى غمين بيامرز و مپرس * صد واقعه در كمين بيامرز و مپرس

شرمنده شوم اگر بپرسى عملم * اى اكرم اكرمين بيامرز و مپرس

هر كه نبود مبتلاى ماه روى * نام او از لوح انسانى بشوى

كلّ من لم يعشق الوجه الحسن * قرّب الجُلّ اليه و الرسن

يعنى آن كس را كه نبود عشق يار * بهر او پالان و افسارى بيار

اين عمل در گفتار و نوشتار آدميان زياد است و دو قسم است مرتّب و مشوّش ، نصاب گويد :

لفّ و نشر مرتب آن را دان * كه دو لفظ آورند و دو معنى

لفظ أوّل به معنى اوّل * لفظ ثانى به معنى ثانى

لف و نشر مشوّش آن را دان * كه دو لفظ آورند و دو معنى

لفظ ثانى به معنى اول * لفظ اوّل به معنى ثانى

فردوسى در سروده‌هاى حماسى رستم ، دو بيت شعر آورده كه در آنها لفّ و نشر مرتّبِ چهار در سه آورده :

به روز نبرد آن يل ارجمند * به تيغ و به تير و به گرز و كمند

بريد و دريد و شكست و ببست * يلان را سر و سينه و پاى و دست

و حافظ در مقام دعاى شهريار لفّ و نشر مرتّبِ هشت در هشت آورده :