كشكول حكمت (فارسى) — الصفحة ٢٧٤

القياس باطل

« خَلَقْتَنِى مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ » ، « 1 »

فقاس ما بين النار و الطين و لو قاس نورية آدم بنورية النار عرف فضل ما بين النورين ، و صفاء أحدهما على الآخر .

« 2 »

أقول : مع أنّ اللعين رأى في قياسه العلّة الماديّة و لم ير الفاعليّة و الصوريّة و الغائيّة و هو مع ذلك قد أخطأ في دعواه ، لاجتماع مواد الحياة في التراب و مواد الفناء في النار .

« 3 »

شعر

ظهور تو ، به من است و وجودِ من از تو * و لست تظهر لولاى لم أكن لولاك

شعر

مىخواهم از خدا به دعا صد هزار جان * تا صد هزار بار ، بميرم براى تو

( شرف )

شعر

مرا به روز قيامت ، غمى كه هستْ همين است * كه روى مردم دنيا دوباره بايد ديد

( صائب )

شعر

تا بدان جا رسيد دانش من * كه بدانم همى كه نادانم

( ابوعلى سينا )

( 1 ) . سورهء اعراف ، آيهء 12 . ( 2 ) . به نقل از عيسى قرشى در كتاب الكافي آمده كه ابوحنيفه خدمت امام صادق رسيد . امام به دو فرمود : ابوحنيفه ! به گوشم رسيده كه [ در احكام شرعى ] قياس مىكنى ! عرض كرد : آرى . فرمود : قياس مكن . نخستين كسى كه قياس كرد ، ابليس بود كه گفت : « خدايا ! مرا از آتش آفريدى و آدم را از گل » . بين خاك و آتش قياس كرد ؛ امّا اگر نورانيت آدم را با نورانيت آتش قياس مىكرد ، مىفهميد كدام نور برتر است و كدام بر ديگرى صفا و پاكى بيشتر دارد ( الكافي ، ج 1 ، ص 58 ) . ( 3 ) . به رغم آن كه ابليس ملعون در قياسش علت مادى را در نظر گرفت امّا علت فاعلى و صورى و غائى را نديد ، ولى باز در ادعايش اشتباه كرده ، چون مواد حياتى در خاك گرد آمده ، امّا در آتش ، مواد از بين برنده وجود دارد .