كشكول حكمت (فارسى) — الصفحة ١٢٦

سؤال

سؤال

سؤال

معناى اين جمله كه در روايت آمده :

« الولد سرّ أبيه »

چيست ؟

جواب : سرّ به معناى هر مخفى و پنهان است و مراد در اين‌جا ، استعدادهاى مختلف از حالات و ملكات روحى و اوصاف بدنى و نيروهاى جسمى پدر است كه غالباً به نحو توريث در وجود فرزند ، از آغاز خلقتش نهان است ؛ پس معناى جمله اين است كه : فرزند ، موضع و محلّ اسرارى به نحو وراثت از پدر است كه به تدريج ظهور مىكند و مراد از ولد ، اعم از مذكّر و مؤنّث است و ذكر پدر ، از باب مثال است ؛ چرا كه فرزند نسبت به مادر نيز با اندكى تفاوت ، اين چنين است .

و ممكن است مراد از ولد ، عمل‌هاى تولّد يافته از انسان باشد ؛ مانند : ايمان و كفر و طاعت و عصيان . و مراد از ابْ : طبيعت و فطرت او باشد ؛ يعنى : عمل‌هاى انسان ، خواه باطنى و ظاهرى كه از او سر مىزند ، اسرار نهفتهء ذات اوست كه ظهور و بروز دارد . بنابر اين ، روايت اشاره به مفاد كريمهء « قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ » « 1 » است و اشعار زير از حكيم مولوى نيز مفيد اين معناست :

شد عزازيل از همين مستى بليس * كه چرا آدم شود بر من رئيس

خواجه‌ام من نيز خواجه زاده‌ام * صد هنر را قابل و آماده‌ام

در هنر من از كسى كم نيستم * تا به خدمت پيش دشمن بايستم

من ز آتش زادهء و او از وحل * پيش آتش مر وحل را چه محل

او كجا بود اندر آن دوران كه من * صدر عالم بودم و فخر زمن

شعله مىزد آتش جان سفيه * كاشتى بود الولد سرّ أبيه

و معناى بيت اخير اين است كه : كفر و تمرّد او از سجدهء آدم ، شعلهء آتشى بود تولّد يافته از ذات فطرتش كه نار بود ؛ زيرا : الولد سرّ أبيه .

( 1 ) . سورهء اسراء ، آيهء 84 .