مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش ) — الصفحة ٦٣

وجوه تسميهء اسامى كعبة اللّه

و يا اينكه از معناى مكيدن مأخوذ بوده هر سال مردم را مكيده و به طرف خود جذب مىكند . و يا آنكه عصيان عصات را حك و دفع مىنمايد ، و يا آنكه از لفظ مكاكه كه در وسط عظم واقع بوده و لب و مخ گفته مىشود مأخوذ است . به مناسبت اينكه مكة الله وسط و خلاصهء دنيا است . و على قول ارض مباركهء بيت إله مانند اينكه انسان مغز را از استخوان مكيده و بيرون بياورد ذنوب و اوزار عصات را محو [ و زايل نموده ] و اخراج كند .

آن قطعهء مقدّسه قبل از ظهور اسلام نيز با قدسيّت مشهور بوده در زمان شوكت رومانيان قديم به نام مقربه معروف و مذكور بود . خاك عنبرناك بيت اللّه قبل از خلقت زمين خلق شده و روى زمين از ذيل بقعهء مفخمهء كعبهء معظمه بسط و خلق شده است .

نظم

چون گهر بحر يقين سفته‌اند * در صفتِ كعبه چنين گفته‌اند

پيشتر از خلق جهان چون حباب * بود اساسش متمكّن به آب

سال چو بگذشت هزاران بر اين * منبسط از مايهء او شد زمين

بنيه نخستين كه بنا كرده شد * كعبه بود كز پى او كرده شد « 1 »

گِرد وى از هر طرف اللهيان * طوف كنان بر صفت ماهيان

مكه بر آن سطح زمين خلق گشت * بود دگر جمله عدم كوه و دشت

داشت همين مكّه تمكّن در آب * هيچ اثر نه ز جهان خراب

آنكه زمين يافت از او انبساط * منزل عشرت شده بزم نشاط

فرش زمين چونكه شد انداخته * كار فلك گشت از آن ساخته « 2 »

نظر به روايت ابن عبّاس عرش برين قبل از خلقت آسمان و زمين در روى درياى بزرگى قرار گرفته بود كه به اسم صاد مسمّى بود ، هنگامى كه به بالا مرتفع شد آن درياى

( 1 ) . اصل نسخه است . ( 2 ) . نقل از فتوح الحرمين .