مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش ) — الصفحة ٣٩٠

هجوم پادشاه روم به تخريب كعبهء محترمه

مسلمين را دعا مىكنند ما امّت محمد تا انقضاى صلوة جمعه صبر نموده پس از آن به خيال اعلاى كلمة اللّه به جدال آغاز نماييم . پس از آنكه به واسطهء جاسوسانى را كه به اردوى قيصر فرستاده بود سيما و شكل و محل خيمه مخصوص قيصر را آگاهى حاصل نمود ابطال رجال را حاضر ساخته و گفت : من به هركجا هجوم كنم و حوالهء سيف و سنان نمايم سشما هم به آن طرف هجوم نماييد .

پس از آن شجعان عساكر خويش را در عقب خود انداخته و به خيمهء رومانوس حركت و ايلغار نمود . و به ولولهء اينكه رومانوس قيصر مقتول شد جيوش دريا خروش اعدا را پريشان و مستأصل ساخت .

عساكر دشمن چون ديدند كه شجعان اسلام مانند شير ژيان به طعن و ضرب گرم شده و هركدام كه از آنها مىافتد ابدا اعتنايى به جسد او ننموده على الاتّصال به زد و خورد اشتغال دارند مشاعر و حسيّات و تكليفات خود را از دست داده و فرار نمودند ، بنابراين عساكر اسلام اموال و اشياى عساكرى را كه دشمن دين و وطن آنها بود اخذ و غارت نموده آنانى را كه مقتدر فرار نبودند اسير نموده و معاودت كردند . رومانوس قيصر نيز اسير و گرفتار گرديد .

چون الب ارسلان ملاحظه فرمود كه قيصر اسير شده و در حضور او حاضر گرديد ، از قيصر سئوال كرد كه : اگر تو مرا اسير مىنمودى در حق من كدامين معامله را روا مىدانستى ؟ قيصر گفت : البته تو را مىكشتم . ملك عادل جواب داد كه : تو در نظر من آن قدر ، قدر و قيمت را ندارى كه تو را مقتول سازم . ملك عادل امر فرمود كه : تا وقتى كه طالب او ظهور كند مزايد و حراج نمايند .

بناء عليه رومانوس را به اردوگاه آورده تا چند روز مزايده و تشهير نمودند ؛ ولى احدى براى او مشترى نگرديد آخر الامر شخصى آمد و طالب شد كه با سگ خود مبادله و عوض نمايد . چون كيفيّت را به الب ارسلان عرض كردند پادشاه مشار اليه رومانوس و مشترى و كلب او را حاضر ساخته پادشاه اسلام انصاف مشترى مرقوم را ستايش فرموده و گفت كه : البتّه سگ تو از رومانوس ناقع‌تر خواهد بود . رومانوس را عفو و اطلاق نموده