مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش ) — الصفحة ٢٧٣
اسامى چاههايى كه قبل از ظهور زمزم در مكّه بوده
و چون غير از چاههايى كه اميّة بن عبد شمس و بنو اسد بن عبد العزّى و بنو جمح « 1 » و بنو سهم و مرّة بن كعب و بنى كلاب داشته و به خود آنها منحصر بود ديگر در مكهء معظّمه چاه آبى موجود نبود ، اهالى و حجّاج نهايت تنگى را داشتند . بناء عليه قصىّ بن كلاب مأموريت سقاية الحجّ را احداث نموده اهالى مكه را از تنگى آب رهانيد .
اسامى چاههايى كه قبل از ظهور زمزم در مكّه بوده
اسامى چاههايى كه قبل از ظهور زمزم در مكّه بوده
براى سيراب نمودن اهالى مكّهء مكرّمه قبل از ظهور زمزم هشت عدد چاه به نامهاى بذر ، طوى ، سجله ، حفر ، سقيه ، ام احراد ، سنبله ، غمر موجود بوده . كسانى كه امر مهّم سقايت را در عهده داشتند از اين چاهها آب آورده چنان‌كه در فوق مذكور گرديد شربتها ترتيب داده حجّاج را سيراب مىكردند .
طوى : چنان كه ذكر شد اسم چاهى است كه عبد شمس بن عبد مناف حفر نموده بود ، اين چاه در طرف اعلاى مكّهء مقدّسه در نزد بيضا نام قصر معروف محمّد بن يوسف الثقفى واقع است كه اليوم موجود بوده و از آثار مأثورهء معدود است و به محلّ آن ذى طوى گفته مىشود .
بذر : اسم چاهى است كه هاشم بن عبد مناف حفر نموده است . روايت كند كه اين چاه در جبل خندمه در شعب ابو طالب بوده است اكنون ناموجود است .
سجله : اسم چاهى است كه مطعم بن عدىّ بن نوفل بن عبد مناف حفر كرده بوده است ، نظر به اعتقاد بنو نوفل اين چاه را مطعم بن عدى از اسد بن هاشم ابتياع كرده است ؛ و ليكن بنا به ظنّ بنو هاشم هنگامى كه آب زمزم ظهور كرده و از آبار سائره استغنا حاصل شد اين چاه را هاشم بن عبد مناف به مطعم بن عدى هبه نموده است .
اگرچه جهات چاههاى حفر و سقيه و امّ احراد و سنبله و غمر معلوم نيست ؛ و ليكن
( 1 ) . متن : جحج .