مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش ) — الصفحة ١٩٦
صورت ظهور زمزم
بنا به بعض روايات چون حضرت هاجر در آن بيابان تنها گذاشته شد عقب زوج خود روان شده و گفت : ما را نزد كى گذاشته و مىروى ؟ چون جواب لا و نعم نگرفت ، الى جبل كدا از عقب حضرت ابراهيم رفت . حضرت ابراهيم در وصول به جبل مذكور روى خود را به طرف هاجر برگردانيده و گفت : يا هاجر من شما را به خدا امانت سپردم . هاجر گفت : اگر چنانچه از طرف حق اين چنان وحى كرده شدى خداى مطلق كه ما را بر او سپارش كردى براى ما كافى و كافل تواند بود . هاجر مراجعت كرده و نزد اسماعيل آمد .
چون حضرت ابراهيم به ذروهء جبل سالف الذكر رسيد و ديد كه اولاد و عيال خود ر در يك محلّ مخوف و خالى گذاشته است كه ابدا آثار زراعت و عمران در او نيست از كمال رحم و شفق خويش به رقّت آمده و اين گونه دعا كرده و به شام درآمد : الهى ذرّيّت خود را در يك وادى نزديك خانهء تو گذاشتم [ تقرّب ] قلوب بعض ناس را به زيارت آن موقع مقدّس مجبور ساز و اهالى موقع مذكور را به ميوه‌هاى گوناگون مرزوق و مسرور دار . تا اينكه در آنجا نماز گزارده و به لازمهء شكر و محمدت تو قيام و اقدام كنند .
نظر به قول ديگر چون حضرت ساره ديد كه اسمعيل نورافزاى عالم شهود گرديد از اين جهت حسادت نموده و به حضرت ابراهيم گفت : اى ابراهيم اگر چنانچه فراغت بال و آسايش حال مرا بخواهى ، هاجر را با پسر او به محلّ بىآب و نشانه‌اى ببر و در آنجا رها كن . چون وحى جليل صادر شد كه موافق رأى ساره حركت نماى ، لهذا حضرت خليل مشار اليهما را با يك مطهره آب به وادى غير ذى زرع مكّه رها كرده و بر نهج سابق دعا نمود . و چون دعاى او رهين قبول آمد قبائل جرهم و قطورا ظهور نموده و مكّهء مكرّمه را آباد و معمور نمودند .
صورت ظهور زمزم
صورت ظهور زمزم
حضرت هاجر يك مطهره آب را كه حضرت ابراهيم براى آنها داده بود بىتاب در ظرف سه روز تمام نموده پسرش اسماعيل از شدّت عطش بىتاب شده و به درجه‌اى رسيد كه ترك حيات كند و خود نيز به كلّى از تاب و توان افتاده و شير از پستانهاى او