مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش ) — الصفحة ١١٠

صورت سيّم سبب اطلاق كعبه به بيت معظم ، و اوايل احوال بلدهء مفخمهء كعبه معظمه را ذكر و بيان مىنمايد .

مكّه اين اعتقاد را كه در حق ابنيهء مباركهء بيت الله داشتند هميشه حفظ و تحكيم مىنمودند .

بنا به اعتقاد مشروح در مكهء مكرمه اعصار عديده بلندتر از بقعه كعبه مكرمه بنايى ديده نشده و آن بقعه مقدسه به علوّ و ارتفاع مدت زيادى از كافهء ابنيه ممتاز بوده است به اين جهت علماى اهل حرم به اسم بيت اعظم كعبه اطلاق نموده و گفتند كه اين اسم شريف از كعب گرفته شده است . به واسطهء چهار گوشه بودن آن و يا به سبب آنكه مانند پاشنهء پا از سطح زمين مرتفع است كعبه گفته شده است ، ولى جمهور مورّخين قول اوّل را تصديق مىنمايند .

چون بيت معظّم از جملهء قصور و بيوت روى زمين اشرف بوده و من جهة القدم افضل و اقدم است و وجه تسميه‌اش اين است ، لهذا اين اسم شريف بيت محترم به شرف و ارتفاع آن دليل كافى تواند بود ؛ زيرا كه يك اسم بيت مكرم نيز بيت عتيق است .

وجه تسميه : به اعتقاد حسن بصرى اوّل بنايى است كه براى زيارت بنى بشر ساخته شده ؛ و در نزد امام مجاهد محفوظ بودن اوست از تخريب جبابره ؛ و در نزد قتاده محروس بودن اوست از طوفان نوح . فخر رازى گفته است در اشتقاق اين اسم وجوه عديده است :

به واسطهء قدم اوست از كافهء بيوت ارض .

قبل از زمين و آسمان خلق شده است .

حضرت حق از طوفان حفظ نموده .

كسانى كه به آنجا قصد و نيّت بد داشته‌اند هلاك شده‌اند .

ملك احدى نبوده است .

حضرت ايزد پاك زوار آن بقعه مباركه را از آتش جهنم عتق و آزاد فرموده است .

اينها و وجوهاتى كه شبيه به اينها هستند اطلاق بيت عتيق را به بيت محترم مقتضى شمرده‌اند . تا زمانى كه حكومت مكه مشرفه به قصى بن كلاب كه از اجداد معالىنژاد حضرت رسول بود منتقل گرديد ، در آن بيت محترم ابدا منازل و بيوت موجود نبود .

چنان كه در صورت هشتم وجههء دومّم بيان شده است . هنگامى كه ابن كلاب حاكم مكهء