علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (بوستان كتاب)(فارسى) — الصفحة ٤٩٤

واقعيت قتل عثمان

براى مردم سخت بود ببينند درباريان و اطرافيان و متنفّذان ، منافع را به خود اختصاص داده و ارزاق مردم را احتكار كرده‌اند . مردم از اين‌كه حقوق عمومى ملت زير پا گذاشته مىشد و به اعتراض جمعيت‌ها و افراد شاكى اعتنايى نمىگرديد ، ناراحت بودند .

مسلمانان از اين‌كه در مقابل چشمان‌شان به گروهى از بزرگان صحابه همانند ابوذر و عمار و ابن‌مسعود اهانت و توهين مىشد ، در رنج بودند .

مسلمانان نمىتوانستند بپذيرند عده‌اى ستمگر بر آنها حكومت كنند ، اما افرادى كه به دادگرىشان اعتماد و اعتقاد داشته و آنها را دوست مىداشتند از كار بر كنار باشند !

مسلمانان پاك سرشت ، بالاتر از همهء اينها ، اين ناراحتى را نيز داشتند كه كارگزاران عثمان به يهود و نصارى ستم مىكردند ، در صورتى كه آنان هم از نظر انسانى برادر بوده و در ميان مردم با تفاهم زندگى مىكردند . « 1 » و از اين‌كه سودطلبى و خودخواهى اجتماع را بيمار كرده و در آن جامعه ، آدم با شرافت كسى بود كه آنها شريف و بزرگش بشمارند ، در رنج بودند .

مردم روز به روز نسبت به عثمان بىپرواتر مىشدند . تا اين‌كه در اواخر حكومت عثمان ، اعتراضاتشان به صورت انقلابى بزرگ عليه او بروز كرد . بىشك علل اين انقلاب در سياست و هدف‌هاى عثمان ريشه داشت . اولين بارى كه به خاطرِ اعمال اين سياست عثمان ، علناً به او اهانت شد ، روزى بود كه از كنار مردى به نام « جبلةبن عمرو ساعدى » كه در ميان طايفه خود بود و زنجيرى در دست داشت ، گذشت . عثمان سلام كرد و مردم هم جواب او را دادند ؛ اما جبله گفت : « چرا جواب سلام مردى را كه اين چنين و آن چنان كرده است مىدهيد ! » سپس رو به عثمان كرد و گفت : « اى عثمان ،

( 1 ) . التشريع الاسلامى لغير المسلمين ، ص 116 .