علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (بوستان كتاب)(فارسى) — الصفحة ٢٦٥
سرچشمه‌هاى آزادى
اين باره چه مىگويد ؟
او به پيرمردى از مردم شام كه در صفين بود ، فرمود : « خداوند به خاطر راهى كه در پيش گرفته‌ايد و تلاش‌هايتان در اين راه و عمرى كه در آن سپرى مىكنيد ، پاداشى بزرگ برايتان قرار داده است . شما به هيچ وجه مجبور نيستيد و در گزيدن اين راه صاحب اختياريد . »
مرد شامى گفت : « اين چگونه مىشود ؟ در صورتى كه قضا و قدر ما را براين مسير داشته و رفت و برگشت ما بسته به قضا و قدر است ! »
على به او فرمود : « واى بر تو ، اى برادر شامى ! شايد تو قضاى لازم و قدر محتومى را در گمان دارى ! اگر چنين باشد ثواب و عقاب باطل مىگردد و هيچ سرزنشى براى گناه‌كار و هيچ تحسينى براى نيكوكار نخواهد بود . و هيچ‌كدام از بدكار و نيكوكار ، براى پاداش نيك يا كيفر بد ، بر يكديگر ترجيح و برترى نخواهند داشت » .
و باز فرمود : « اگر راستگو باشى ، ما تو را كفايت مىكنيم و اگر دروغگو باشى ، تو را كيفر مىدهيم » . و بدون شك ، كسى كه راستگو را پاداش و دروغگو را كيفر دهد ، جبرى و قدرى نتواند بود .
* * * گفتيم : چون مفهوم آزادى از نظر على داراى اين مفهوم دقيق و عميق است ، ناگزير معناى آن بايد چنان باشد كه حقوق انسان برآن استوار گردد و اين چيزى است كه ما با كمال وضوح آن را در دستور و برنامهء على نسبت به مردم مىبينيم . و او حق مردم را در انتخاب و بركنارنمودن ، در گفتار و كردار ، و در زندگى سعادت‌مندانه به رسميت مىشناسد و سپس ميان همهء آنان ، برابرى در حقوق و واجبات را برقرار مىسازد و براى اين آزادى حدودى قرار نمىدهد ، مگر آن‌كه مصلحت توده مردم اين‌چنين حدودى را تقاضا كند .
ما اگر سيره و روش امام را نسبت به مردم دنبال كنيم - چنان‌كه در فصل‌هاى گذشته