مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — الصفحة ٤٥١

11 : زنده بودن و زنده ماندن

ترازوى وجود اثبات مىكند . « 1 »

اقبال دربارهء تعليم و تربيت به طور واضح و صريح مىگويد :

علم از سامان حفظ زندگى است * علم از اسباب تقويم خودى است

علم و فن از پيش خيزان حيات * علم و فن از خانه زادان حيات

در تشريح اين مطلب مىگويد : « علم ابزارى است براى حفظ حيات و سر و سامان دادن به زندگى ، و همچنين براى قوام دادن و تثبيت ذات بشر . علم يكى از وسايل و اسباب كار است ، و به منزلهء غلامان خانه‌زاد زندگى هستند » .

از اين بحث مىتوانيم مقاصد و نتايج ديگرى را نيز استنباط كنيم بدين قرار :

الف . تحصيل يا تعليم و تربيت بايد به انسان نيرويى دهد كه زندگى شرافتمندانه و عادلانه و معمولى داشته باشد ؛

ب . تحصيل يا تعليم و تربيت بايد وسيله‌اى براى احياى ضرورت اقتصادى ، علمى و تكنيكى ملّت باشد و به همين مقدار قانع نباشيم كه از توجّه به اين اصول به هيچ وجه غفلت نكرده‌ايم بلكه بايد به شكل مثبت و به صورت قاطعى براى انجام و اجراى آن كوشا باشيم ؛

ج . در تحصيل يا تعليم و تربيت بايد عملًا شوق و شور و دعوتى نهفته باشد تا اين‌كه هر فردى بتواند ثبات اقتصادى و استقلال اجتماعى خود را به دست آورد .

بنابراين روش تعليم و تربيتى كه با توجّه به اين مقاصد و هدف‌ها پايه‌گذارى شده باشد مىتواند به آمال و آرزوهاى اقبال تجسم بخشد و براى بشريت بركتى نيز باشد .

( 1 ) . مراجعه شود به كتاب Reconstruction of Roligious thought inblam p . 53 .