مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — الصفحة ٤٢٣

9 : روح فرهنگ اسلام

فَانْظُروا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبينَ » « 1 » .

قبل از زمان شما سوابقى و سننى بوده است ، لذا در زمين گردش كنيد و سرانجام ستمكاران را در نظر بگذرانيد .

« إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَ تِلْكَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاس » « 2 » .

اگر بر شما جراحتى وارد آمده است بر ديگران نيز چنان جراحتى وارد شده است . ما اين روزها را در ميان مردم تجديد مىكنيم .

« وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَل » « 3 » .

براى هر ملّتى دوره‌اى معين است .

آيهء اخير نمونه‌اى است كه به طرز خاصى ناظر به يك جنبهء كلى تاريخ است كه با اين سبك و اسلوب خاص نشان مىدهد . در اين صورت تصور اين‌كه قرآن فاقد حكمت و اصول اوليهء علم تاريخ است اشتباه بزرگى است . حقيقت اين است كه تمام روح مقدمهء ابن‌خلدون به طور كلى ناشى از الهاماتى است كه مؤلف از قرآن گرفته است و حتّى در قضاوت‌هاى اخلاقى وى محسوس و مشهود است كه به حد اعلى مديون قرآن است . يكى از شواهد اين موضوع بحث وى در اين‌باره ، تفسير و تشريح آيه زير است :

( 1 ) . سوره آل عمران ، آيه 137 . ( 2 ) . سوره آل عمران ، آيه 140 . ( 3 ) . سوره اعراف ، آيه 34 .