مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — الصفحة ٤٠٧

9 : روح فرهنگ اسلام

به نام التقريب فى المنطق نوشته است بيان مىكند كه حس و شهود يكى از منابع دانش و معرفت هستند و ابن‌تيميه در كتاب الرد على المنطق اظهار مىكند كه استنتاج يا استنباط عقلى تنها شكل بيان صحيح است .

بدين طريق روش تجربه و تحقيق به وجود آمد و البته اين عملى نبود كه از نظريه ساخته باشد .

اكتشاف بيرونى كه آن را عكس‌العمل زمان مىناميم و همچنين اكتشاف الكندى حاكى از اين‌كه احساس متناسب با نيروى تحريك و تهييج است شواهدى هستند از توجّه علماى اسلام به علم روان‌شناسى .

تصور اين‌كه روش تجربى يك كشف اروپايى است خطاست . دوهرينگ « 1 » مىگويد : « مفاهيم علمى راجر بيكن به مراتب از مفاهيم علمى راجر بيكن‌هاى ديگرى كه همنام او هستند ، صحيح‌تر و روشن‌تر است » .

راجر بيكن اطلاعات علمى خود را از دانشگاه‌هاى اسلامى اسپانيا كسب كرد . در حقيقت قسمت پنجم تأليف او كه به مناظر و مرايا اختصاص داده شده است ، رونوشتى است از كتاب ابن‌هيثم . اين كتاب شواهدى را نشان مىدهد كه مؤلف آن تحت تأثير افكار ابن‌حزم بوده است .

اروپا اين حقيقت را كه اصل و ريشهء روش علمى او از اسلام گرفته شده است قدرى دير به رسميت شناخت ، ولى بالاخره دورهء اعتراف به اين حقيقت و به رسميت شناختن اين موضوع فرا رسيد . اينك براى اثبات اين منظور ، جملاتى را از كتاب ايجاد انسانيت ، « 2 » تأليف

( 1 ) . Duhring ( 2 ) . Making of humanity