مزدوران انگليس، خاطرات همفر جاسوس انگليس در كشورهاى اسلامى (فارسى) — الصفحة ٦٦

6

از جملهء نقاط ضعف مسلمانان اينكه :

1 - اختلاف در ميان سنّى و شيعه ، اختلاف در ميان احكام و ملّتهايشان ، اختلاف در ميان دو حكومت عثمانى و ايران ، اختلاف در ميان عشاير و اختلاف در ميان علما و حكومت .

2 - جهل و بيسوادى كه تقريباً همهء مسلمانان - جز اندكى - را دربرگرفته بود .

3 - افسردگى و به ياد تحصيل و معرفت نبودن و هشيارى نداشتن .

4 - ترك دنيا به طور كلّى و روى آوردن به آخرت و عمل فقط براى آن .

5 - ديكتاتورى حاكمان و استبداد فراگير .

6 - ناامن بودن راهها و گسسته بودن ارتباطات مگر كمى .

7 - نداشتن بهداشت عمومى حتّى اين كه طاعون و و با پيوسته همه جا تلفات زيادى برجا مىگذاشت بطورى كه تقريباً در هر نوبتى دهها هزار انسان را از بين مىبرد .

8 - خرابى شهرها و خشكى بيابانها و كم آبى و خشكى رودها و كمى كشت‌زارها .

9 - هرج و مرج ادارى كه نه نظامى و نه مقياس و ميزانى و نه قانونى در كار بود ، چرا كه مسلمانان با آن كه از ظاهر و لفظ قرآن نهايت بزرگداشت را داشتند ولى نسبت به عمل به قوانين آن گويا قرآنى در ميانشان نبود .

10 - اقتصاد بىسامان بحدّى كه فقر در سراسر بلاد مسلمين سايه افكنده بود .

11 - نبودن ارتش منظّم به معنى واقعى و نبودن اسلحهء كافى و فرسودگى اسلحهء موجود .

12 - / حقير شمردن زنان و پايمال كردن حقّ آنان .