مسند الإمام الهادي (ع) (مسند امام هادى ع) (فارسى) — الصفحة ٣٣٢

نامهء امام عليه السلام بر مردمان پير و عقايد مختلف

« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ . . . » « 1 »

چون اگر كسى چيزى را از روى عقيده بگويد حتماً نيّتش او را وادار مىكند تا به گفته‌اش عمل كند و با عمل خود گفته‌اش را تأييد نمايد . و اگر گفته‌اش از روى عقيده و صميم دل نباشد ، نمىتواند حقيقت داشته باشد ، در حالى كه خداوند همان صدق نيّت و عقيده قلبى را پذيراست ، هر چند كه به سبب مانعى تنواند در مقام عمل ابراز كند ، چنان كه مىفرمايد : « إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ » « 2 » و نيز مىفرمايد : « لا يُؤاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمانِكُمْ » « 3 » بنابراين قرآن و اخبار پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم دلالت دارند كه دل مالك همهء حواس انسانى است و سازندهء اعمال آنهاست و آنچه را كه در دل درست كند هيچ عاملى نمىتواند باطل كند .

اين بود شرح تمام پنج نمونه‌اى كه امام صادق عليه السلام آنها را ذكر كرده بود كه اساس و پايهء منزلت بين منزلتين و اختيار مىباشد و ميان جبر و تفويض است . و چون اين پنج نمونه در انسان به طور كامل فراهم شوند ، عمل بر طبق فرمان خداى عزّوجّل و پيامبرش واجب گردد و اگر يكى از آنها در كسى نباشد به همان اندازه ارزش كار او كاسته مىشود .

اما شواهد قرآنى بر عقيدهء آزمون و امتحان به دليل توانايى كه اين عقيده جامع ميان آن دو عقيده و بينابين آنهاست بسيار است از جمله قول

( 1 ) - صف / 2 : اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد چرا چيزى را مىگوييد كه خود آن را انجام نمىدهيد . ( 2 ) - نحل / 106 : مگر كسى كه وادار شود خلاف ايمان قلبى خود را به زبان آورد در حالى كه قلبش به ايمان استوار است . ( 3 ) - بقره / 225 : خداوند شما را به خاطر قسمهاى بيهوده‌تان مؤاخذه نمىكند .