شرح كفاية الأصول (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٦٧

مقدمهء پنجم تبعيت دلالت از اراده

مقدمهء پنجم تبعيت دلالت از اراده

مقدمهء پنجم تبعيت دلالت از اراده

امر پنجم از امورى كه در مقدمه كتاب مطرح است باز به وضع و استعمال مربوط است :

آيا الفاظ و كلمات ( زيد ، انسان و . . . ) براى معانى خودشان بما هى يعنى ذوات معانى ، ( معانى بنفسها ، بدون پسوند و قيد زائدى ) وضع شده‌اند ؟ يا براى معانى بما هى مرادة و به عنوان اينكه مراد متكلم‌اند و به قيد مراد بودن و اراده شدن ) وضع شده‌اند ؟ مثلا آيا واضع ، كلمهء انسان را براى خود حيوان ناطق قرار داده است يا براى حيوان ناطقى كه مراد است ؟

در اينجا دو مقدمه مطرح مىشود :

الف ) اراده‌اى كه در اينجا مطرح است ، منظور ارادهء لافظين و متكلمين و مستعملين است و كسانى كه اراده را در معنى دخالت مىدهند منظورشان اين است كه واضع از روز اوّل و در مقام وضع ، اراده‌هاى مستعملين را در نظر گرفته است و سپس لفظ را براى معنا با قيد و خصوصيت مراد بودن وضع كرده است .

ب ) واژهء اراده مثل هر واژهء معنادار ديگر دو قسم است :

1 - ارادهء مفهومى يا به حمل اولى ذاتى : يعنى مفهوم و معنائى كه كتاب لغت براى لفظ اراده ذكر مىكند ( قصد ، عزم ، تصميم و . . . ) و يا تعريفى كه دانشمندان علم كلام ( به مناسبت بحث از ارادهء الهى ) و فلسفه ( در بحث كيفيات نفسانيه ) و . . . ذكر مىكنند ، و ماهوى اراده را بيان مىكنند .

2 - ارادهء مصداقى يا به حمل شايع صناعى : يعنى مصاديق خارجيهء اراده كه قائم به نفس اشخاص مريد و از صفات نفس آنها است مثلا زيد اراده مىكند و تحصيل علم مىكند ، بكر