شرح كفاية الأصول (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٨٧
المبحث الثالث جملهء خبريه در مقام انشاء
المبحث الثالث جملهء خبريه در مقام انشاء
المبحث الثالث جملهء خبريه در مقام انشاء
مبحث سوّم از مباحث صيغهء افعل و هيئت امر ، در رابطه با جملههاى خبريّهاى است كه در مقام طلب و انشاء استعمال مىشوند . فى المثل از امام ( ع ) مىپرسند : « شخصى كه در نماز فلان جزء يا شرط را مراعات نكرده وظيفهاش چيست ؟ » امام ( ع ) مىفرمايد « يعيد » اين فعل يك فعل مضارع است و اخبار از حال يا آينده مىباشد . ولى در اينجا منظور اين است كه بايد آن عمل را اعاده كند و با نفس اين كلام انشاء طلب كرده است . يا مثلا شخصى جنب مىشود يا به بدن ميّت دست مىزند . امام ( ع ) مىفرمايند : « يغتسل » و يا مىخواهد طواف كند ، نماز بخواند ، دست به خط قرآن بزند و . . . امام ( ع ) مىفرمايد :
« يتوضّأ » يا در مقام توضيح نماز مىفرمايد : « يكبّر و يقرأ و يركع و يسجد و يتشهّد و يسلّم و . . . » تمام اينها جملههاى خبريّه و فعل مضارعند كه در مقام طلب و بعث استعمال شدهاند و منظور امام ( ع ) آن است كه اعاده ، وضو ، غسل ، و . . . مطلوب است . حال دربارهء اين دسته از جملهها دو مقام از بحث تشكيل مىدهند :
مقام اوّل يا بحث اصولى : آيا اينگونه جملات هم مثل صيغهء افعل ظهور در وجوب دارند و دالّ بر وجوب هستند ؟ يا اجمال دارند ؟ در اين مسئله دو وجه مطرح است :
1 - مشهور مىگويند كه جملات مذكور ظهور در وجوب دارند و عند الاطلاق حمل بر وجوب مىشوند . « و يعيد اى يجب الاعادة » ، « يغتسل اى يجب الغسل » و . . . [ دليل مطلب تبادر و فهم عرف است ] و نه تنها بر وجوب دلالت مىكنند ، بلكه از اين حيث مقامشان از صيغهء افعل هم بالاتر است يعنى دلالت آنها به مراتب بيشتر و قوىتر و مؤكدتر از صيغه