شرح كفاية الأصول (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٩١

مقدمه دوازدهم استعمال لفظ در اكثر از معناى واحد

مقدمه دوازدهم استعمال لفظ در اكثر از معناى واحد

مقدمه دوازدهم استعمال لفظ در اكثر از معناى واحد

امر دوازدهم از امور مذكور در مقدمهء كفايه ، پيرامون استعمال لفظ در اكثر از معناى واحد است :

قبل از هر مطلبى چند نكته كوتاه را يادآور مىشويم :

الف ) معمولا در كتب اصولى پيشين از قبيل : فصول ، قوانين ، معالم ، هداية المسترشدين و . . . دو بحث جدا تحت عنوان فصل يا قانون يا اصل يا هداية و . . . عنوان مىكردند :

1 - استعمال لفظ مشترك در اكثر از معناى واحد [ عين هم در چشم و هم چشمه و . . . ]

2 - استعمال لفظ در معناى حقيقى و مجازى [ اسد هم در حيوان مفترس و هم رجل شجاع ]

ولى متأخرين از قبيل مرحوم آخوند و مرحوم مظفّر رحمه اللّه و ديگران هر دو بحث را در هم ادغام كرده و عنوان بحث را توسعه داده‌اند و فرموده‌اند : آيا استعمال لفظ [ مشترك باشد يا نه ] در اكثر از معناى واحد [ حقيقت باشند يا مجاز يا مختلف ] جايز است يا نه ؟

البته حقّ با متأخرين است ، زيرا ادلّه و اجوبه و نقد و بررسيهاى دو باب يكى است و نيازى به تكرار و اعادهء آنها و طرح دو مبحث جداگانه نيست .

ب ) مشتركات لفظى برخى داراى دو يا چند معناى متضادّ هستند [ مثل قرء كه به معناى پاكى و ناپاكى رحم هر دو آمده ، و جون كه به معناى ابيض و اسود هر دو آمده ، و بيع كه به معناى خريدن و فروختن هر دو آمده ، و هكذا شراء و . . . ] اين‌ها از محلّ بحث خارج بوده و اجماعا مبحث استعمال لفظ در اكثر از معناى واحد در اين‌ها جارى نيست . ولى نوع