شرح كفاية الأصول (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٦٢

مباحث اصلى صحيح و اعم

قوله : اذ لعل : قلت : بلى مراد صلاة و . . . صحيح است نه فاسد ولى اينكه امام ( ع ) فرمود :

« اخذ الناس بالاربع » مىگوئيم : اخذ دو گونه است :

1 - اخذ واقعى و حقيقى : آنچه را در واقع و عند اللّه و مطابق واقع است به همان عمل كنيم

2 - اخذ اعتقادى و پندارى : يعنى به واقع اخذ نكرده ولى گمان مىكند كه برطبق آن مشى كرده است [ همانند كليه مواردى كه بر مسلك طريقيت محضه قطع يا اماره يا اصل خطا بكند و ما را به خلاف واقع برساند ، كه تا كشف خلاف نشده مجتهد يا مقلد خيال مىكند كه به واقع رسيده و طبق آن انجام وظيفه كرده ولى پس از كشف خلاف معلوم مىشود كه : اين‌همه خواب و خيالى پيش نبوده است . ]

حال به اعتقاد ما ، اهل سنت هم به اين عبادات آخذ و عامل و پايبند هستند ، ولى اخذ آن‌ها اعتقادى و پندارى است يعنى به گمان خويش به نماز صحيح و حج صحيح اخذ مىكنند نه واقعا ، اما ما شيعيان اثناعشرى هم واقعا و هم اعتقادا اخذ به واقع و عمل صحيح كرده‌ايم پس در كلمهء صلاة و . . . مجازى مرتكب نشديم ، در كلمهء اخذ تصرف كرده و آن را بر اخذ اعتقادى حمل كرديم .

[ سؤال : الفاظ براى معانى واقعيه وضع شده‌اند نه معانى به قيد معلوم بودن و . . . و اينكه امام ( ع ) مىفرمايد : اخذوا . . . ظاهرش اخذ واقعى است نه اعتقادى ، شما به كدام دليل اين حمل را انجام داديد ؟

جواب : به جهت جمع ميان ادله : از طرفى ظاهر اخذوا بالاربع آنست كه عمل آنها صحيح مىباشد و از طرفى ادله و رواياتى داريم كه عبادات منكرين و مخالفين باطل است .

جمع بينهما به اينست كه صحت را به اعتقادى نسبت دهيم و بطلان را به واقعى و بگوئيم :

آنان به عقيدهء خود عمل صحيح انجام مىدهند ولى به حسب واقع چنين نيست ]

قوله : و الاستعمال : نظير جواب مذكور را از فراز بعدى هم [ كه فرمود : فلو ان احدا صام نهار و . . . ] مىتوان داد كه مراد از صام صام اعتقادا « اخذ بالصوم اعتقادا » و اخذ بالصوم اعتقادا مىباشد پس در خود صوم مجازى پيش نيامده است .