شرح كفاية الأصول (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١١٠
مقدمهء نهم حقيقت شرعيه
ولى گاهى اين الفاظ در كلام شارع مجرد از هر قرينه‌اى به كار مىروند ، مثلا مىفرمايد :
صلّ عند رؤية الهلال و ما نمىدانيم كه آيا منظور معناى لغوى است . يعنى در هنگام رؤيت هلال و شب اول ماه دعا كردن واجب يا مستحب است . يا اينكه منظور معناى شرعى است . يعنى به هنگام ديدن ماه دو ركعت نماز واجب يا مستحب است ؟ در اين‌گونه استعمالات ثمره ظاهر مىشود و آن اينكه : منكرين حقيقت شرعيه اين الفاظ را بر معانى لغوى آنها حمل مىكنند و مىگويند : مراد شارع دعا كردن است و طرفداران حقيقت شرعيه اين‌ها را بر معناى شرعى حمل مىكنند و مىگويند : مراد شارع دو ركعت نماز است .
اما اين مقدار كافى نيست و مسئله صورى دارد تنها در يك صورت جاى حمل بر معناى شرعى است .
بيان مطلب : بر مسلك ثبوت حقيقت شرعيه در عصر شارع دو پديده اتفاق افتاده است .
1 - وضع : به نحو تعيينى استعمالى باشد يا تعيّنى
2 - استعمال : شارع در مثل مثال مذكور اين الفاظ را استعمال كرده است .
حال در رابطه با تاريخ حدوث اين دو حادث سه صورت متصور است .
1 - تاريخ پيدايش وضع پس از تاريخ تحقق استعمال است . يعنى وضع و حقيقت شرعيه شدن در سال دوم بعثت « مثلا » اتفاق افتاده ولى استعمال و گفتن : « صل عند رؤية الهلال » در سال اول . بعثت « مثلا » صورت پذيرفته . در اين فرض و لو ما مثبت باشيم ، حق نداريم صلّ را بر معناى شرعى حمل كنيم . زيرا كه معناى شرعى بعدا درست شده و اين استعمال قبلا انجام شده و چون قرينه‌اى هم ندارد بر همان معناى لغوى حمل مىگردد . و در اين فرض ثمره ظاهر نمىشود .
2 - عكس صورت اول يعنى تاريخ استعمال پس از تاريخ وضع است فى المثل وضع در سال دوم بعثت و استعمال در سال سوم واقع شده تنها در اين فرض است كه لفظ « صلّ » بر معناى شرعى حمل مىشود چون استعمال پس از منقول شدن و وضع براى معناى جديد است و من بعد اگر بدون قرينه آمد بر همين معناى جديد حمل مىشود و ثمرهء مذكور