شرح مكاسب (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٥٤٤

( 6 ) ( مسأله ششم - تنجيم )

هجوم همّ و غم بر دلهاى مردمان وقوع فتنه‌ها و جنگها ، زيادى سرقتها - عدم انسجام امور ، وفور امراض و . . . ]

قوله : و لكن : مرحوم شيخ انصارى مىفرمايد : فرمايش سيّد مرتضى در اين فراز كه فرمود قياس اخبار از حوادث ارضيه به اخبار از اوضاع فلكيه مع الفارق است ، فرمايش متينى است .

ولى اينكه فرمود : منجّمين در خبر دادن از اوضاع فلكى دائما مصيب هستند ، ما اين را قبول نداريم و معتقديم كه اشتباهات آنان [ همانند خطاهاى دانشمندان ساير رشته‌ها ] در محاسبات فلكى خيلى خيلى زياد و از شماره بيرون است .

و روى همين اصل بر خبرهاى منجّمين عادل نتوان اعتماد كرد تا چه رسد به فسّاق آنها .

و سرّ مطلب آنست كه : اگر اخبار از فلان وضع فلكى مبتنى بر حسّ باشد مى توان آن را پذيرفت و به احتمال خطا اعتنا نكرد چرا كه بناء عقلاء در اخبار از حسيّات بر اصل عدم خطا است .

و نيز اگر خبرهايشان مبتنى بر يك سلسله امور حدسيّهء قريب به حسّ و كالبديهى باشد باز قابل قبول است .

فى المثل بگويد : امروز قمر در برج عقرب است ، يا امروز شمس از برج حوت به برج حمل منتقل شد و . . . كه اشتباه در اينها خيلى كم و تفاوت سخن منجّمين و تقاويم بسيار ناچيز است .

ولى اگر خبرها صددرصد نظرى و روى محاسبات فلكى بود كه آن هم مبتنى بر يك سلسله اصول و قواعد صددرصد نظرى و فكرى بود خطا خيلى مىشود و محاسبات گوناگون و فراوان مىگردد و نتوان به اين امور اعتماد كرد .

[ شاهد مطلب سخنانى است كه در شرح لمعه در مبحث علامت قبله براى