شرح مكاسب (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٨٩

( 4 ) ( مسئله چهارم - تصوير )

مسئله چهارم از مجموعهء 28 مسئلهء نوع رابع ، پيرامون تصوير موجودات خارجيّه است . [ اين نيز مثل تدليس ماشطه از اعمال محرّمه‌اى است كه قابل معاوضه با مال است يعنى متعلق اجاره - صلح - جعاله و . . . واقع مىگردد و لذا جاى اصلى آن همين‌جا است . ]

در اينجا ابتدا اشاره‌اى به عناوين مطروحه مىكنيم : سه عنوان رائج وجود دارد :

1 - تصوير : صورت و شكل شخص يا شيئىاى را ساختن يا كشيدن .

2 - نقش : شكل موجودى را نقاشى كردن و كشيدن .

3 - تمثيل : مثال و نمونهء شيئى يا شخصى را ايجاد كردن .

به عقيدهء مرحوم شيخ اعظم اين عناوين مترادفات هستند و همگى آنها داراى معناى عامّى هستند يعنى اعمّ از مجسّمه‌سازى و مجرّد عكسبردارى مىباشند ولى آنچه كه از حواشى مستفاد است اينكه : نقش ، ظهور در مجرّد كشيدن عكس است [ بر روى صفحه كاغذ ، تخته‌سياه - ديوار - سنگ و . . . ] و بلكه بقول شهيدى ره در حاشيه ص 40 : بل النقش نصّ فى عدم التجسّم ، و يا قدر متيقن از نقش همين است .

تمثال يا تمثيل يا مثالى هم ظهور در مجسّمه‌سازى دارد و بقول محقق ايروانى در حاشيه ص 20 :

فالظاهر منها هى المجسّمة فان ظاهر لفظ المثال هو هذا اذا المثال الحقيقى ما كان مثالا للشيء من كل الجهات و الجوانب لا ما كان مثالا له من جانب واحد و هذا لا يكون الّا فى المجسّمة و كلمهء تصوير به تصريح متن و حواشى تعميم دارد