شرح مكاسب (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٤٦

( 4 ) ( النوع الرابع ) [ اكتساب به امورى است كه از افعال اختياريّهء انسان مكلف هستند و نه از اعيان خارجيّه . ]

صوم و . . . .

2 - و پاره‌اى از آنها محكوم به استحباب هستند مثل نافلهء شب و . . .

3 - پاره‌اى محكوم به اباحه مىباشند ، مثل نوع افعال عادى روزمرّه از اكل و شرب و . . . .

4 - و برخى محكوم به كراهت هستند ، مثل اكل در حال سيرى و . . .

5 - و پاره‌اى هم محكوم به حرمت هستند ، مثل غيبت كردن - دروغگوئى و . . .

حال در كتاب شريف مكاسب ( بخش مكاسب محرّمه ) در رابطه با اكتساب به هريك از اين افعال گفتگو شده ولى عمده‌اش دو مورد است :

1 - اكتساب به افعال واجبه كه تفصيلا خواهد آمد .

2 - اكتساب به اعمال محرّمه كه فعلا مورد بحث ما است ، و لذا مرحوم شيخ مىفرمايند :

كارهائى كه شرعا و فى حدّ نفسه ( يعنى با قطع نظر از اينكه معاوضه‌اى روى آنها انجام بگيرد ، بلكه مستقلا و جداى از آن براساس مفاسد واقعيه ، حرام شده‌اند ، ) اكتساب به آنها و امرارمعاش از اين طريق هم حرام است .

البته خود اعمال محرّمه در تقسيمى دو دسته مىشوند :

1 - آندسته از كارهاى حرامى كه عرفا قابليت آن را دارند كه در مقابل مال واقع شوند ، و معاوضه روى آنها انجام بگيرد ، و داراى ماليّت عرفيّه هستند ولو شرع آن را امضا نكرده باشد ) و نزد عرف و عقلاء روى آنها عقد اجاره منعقد مىشود مثلا كسى اجير مىشود براى تخمير ، صليب و صنم‌سازى - مجسّمه سازى و . . . يا مورد جعاله قرار مىگيرند .

مثلا شخصى مىگويد : هركس براى من مجسّمه‌اى كذا و كذا بسازد هزار درهم به او مىدهم ، يا مورد عقد مصالحه واقع مىشود و شخص مىگويد :