شرح مكاسب (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٠٦

( مسئله رابعه ) [ اين كه عنب يا خشب يا هرشيئى ديگر را به كسىمىفروشد كه مىداند كه خريدار در جهت حرام استفاده خواهد كرد ، ]

كه اين فراز مشعر به فساد است و آن فراز اينست : پس از اينكه روايت فرموده :

و كل مبيع ملهوّ به ، دنبالش فرموده :

و هرآنچه كه شرعا منهى عنه است ، سپس سه عنوان كلى به صورت مثال و بيان منهى عنه آورده .

1 - چيزهائى كه بواسطهء آنها به غير خدا تقرّب جسته مىشود [ مثل صليب و صنم . ]

2 - چيزهائى كه سبب تقويت شرك و كفر در همهء جهات معاصى مىگردد .

3 - چيزهائى كه سبب وهن و سستى حق مىشوند .

در تمام اينها هم بيع و هم شراء و هم امساك و ساير تقلبات ، حرام محرّم است .

كيفيت استدلال : اين عناوين سه‌گانه بر ما نحن فيه منطبق است ، زيرا كه بيع خشب به قصد اينكه صليب يا صنم شود داخل در عنوان اوّلى است و مما يتقرّب به لغير اللّه است و لو مع الواسطه و بيع العنب به داعى خمر شدن داخل در عنوان ثانى است ، و مسامحه در دفع منكر و فروختن عنب به مشترى با فرض انحصار ، موجب وهن حقّ است . پس از اين بيوع حرام محرّم هستند .

قوله : بناء : گويا كسى مىپرسد : در روايت كه سخن از بطلان و فساد نبود بلكه حرام محرّم فرمود از كجا شما بطلان را استفاده مىكنيد ؟ در جواب مىفرمايند : اين استفاده بنابراينست كه تحريم در روايت سوق داده شده و ريخته شده براى بيان فساد چه اينكه حق همين است زيرا روايت در مقام بيان مكاسب صحيح و مشروع از تجارتهاى باطل و نامشروع است .

و اين قرينهء مقاميه مىشود بر اينكه مراد از حرام محرّم ، يعنى فاسد است . و مراد از حلال محلّل يعنى صحيح است . پس با اين بيان روايت مذكور مشعر به