شرح مكاسب (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٥

و امّا اجاره‌هاى حرام :

2 - مكاسب مكروهه ، يعنى امورى كه خريد و فروش آنها كراهت دارد .

3 - مكاسب مباحه ، يعنى چيزهايى كه اكتساب به آنها حلال و مباح است .

اوّلى مانند خريد و فروش اعيان نجسه ، آلات لهو و لعب و . . .

دوّمى مانند بيع اكفان ، قصابى كردن و . . .

سوّمى مانند معاملات روزمرّهء مردم مسلمان .

امّا اين حضرات سخنى از مكاسب مستحبه و واجبه به ميان نياورده‌اند و تنها همان سه قسم را عنوان كرده و اين دو را مسكوت گذاشته‌اند .

سؤال : سبب اين اهمال چيست ؟

جواب : اين اهمال بر مبناى آنست كه ما بگوييم : در ميان مكاسب ، ما مكاسب واجب و مستحب نداريم پس جا دارد كه اين دو عنوان شوند .

مرحوم شيخ در مقام اعتراض مىفرمايند :

كسى را رسد كه بگويد : ما مكاسب مستحبه و واجبه هم داريم و براى مستحبات ، به زراعت و شبانى مثال بياورد كه در اسلام آنهمه نسبت به كشاورزى و شبانى تشويق و ترغيب شده و رجحان آنها بر كسى پوشيده نيست [ تا آنجا كه شبانى شغل اكثر انبياء بوده است ] و براى واجبات به صناعات و فنون مورد نياز جامعه مثال بزند كه مثلا فن طبابت از واجبات كفائيه است و جزء امورى است كه اخذ اجرت هم بر آن جايز است ، تكسّب و تعيّش و امرارمعاش از اين طريق هم صحيح است .

و هكذا شغل قضاوت و . . . بويژه اگر امر طبابت منحصر در اين شخص بشود كه در آن صورت اى چه‌بسا بالعرض واجب عينى هم مىشود و معذلك اجرت مىگيرد ، پس چه كسى گفته است كه ما مكاسب مستحبه و واجبه نداريم ؟ !

قوله : فتأمّل :