شرح مكاسب (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١١

[ المقدمة ]

بخش مكاسب محرّمه خواهد آمد .

و ديگرى اينكه : همانطورى كه شيخ اعظم ره در رسايل در مورد روايت امام عسكرى ( ع ) در مورد فقهاء فرموده : اللائح منه آثار الصدق : ما نيز در مورد روايت تحف العقول مىگوييم : امارات و آثار و نشانه‌هاى صدق الحديث روشن است چرا كه با آنهمه جامعيّت و دسته‌بندى و بيان امثلهء متنوع و متعدّد و طول و تفصيل از غيرمعصوم خيلى بعيد است .

و امّا متن حديث : شخصى از امام صادق ( ع ) پرسيد : يابن رسول الله همه طرق و راهها و اسباب كسب معيشت و امرارمعاش بندگان چند راه است ؟

امام ( ع ) فرمود : جميع طرق امرارمعاش مردم آن هم از راه معاملات و مكاسب [ پس امرارمعاش و ارتزاق و تحصيل ما يحتاج زندگى از راه خمس گرفتن ، زكات گرفتن و . . . كه اصطلاحا معامله و معاوضه و قرارداد در آن نيست خارج شد و اينها مدّنظر نيست ] چهار طريقه است و شق خامس ندارد :

1 - از طريق ولايت و سلطنت و قبول رياست و مسؤوليت در حكومت [ كه مثلا استاندار يا فرماندار و يا كارگزار ديگر حكومت شود و براى دولت كار كند و در مقابل حقوق دريافت نموده و امرارمعاش كند . ] و بواسطهء ولايت زندگى كند . [ اكتساب به ولايت . ]

2 - از راه تجارت و دادوستد امرارمعاش كند [ كلمه تجارت در فقه در چهار مورد به كار رفته است :

الف : مطلق معاوضه ولو براى استرباح و سود بردن نباشد .

ب : مطلق معاوضه ولى براى خصوص استرباح

ج : مطلق خصوص بيع و شراء ولو براى ربح نباشد

د : خصوص بيع و شراء براى خصوص استرباح