شرح رسائل (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٥١

3 [ اجماع منقول ]

رسالهء مواسعه و مضايقه ] است ولى چون گفتار ايشان را گذرا مطالعه نموده اين مطالب را استنباط نمودم احتمال مىدهم نكاتى هم در بيان ايشان باشد كه من غفلت كرده‌ام و لذا عين عبارات محقق تسترى را براى شما نقل مىكنم شايد شما مطلب جديدى استخراج كنيد :

اجماعاتى كه در كتابها نقل مىشود چه با لفظ اجماع و يا الفاظ ديگر اگر از قبيل اجماع دخولى و يا تقريرى باشد ارزش دارد از باب اينكه نقل قول معصوم ( ع ) است ولى اگر از قبيل اجماع حدسى باشد در دو مرحله بايد بحث كنيم :

مرحلهء اوّل : حجيت اجماع منقول به لحاظ نقل سبب و كاشف .

مرحلهء دوّم : عدم حجيت اجماع منقول به لحاظ نقل مسبب و منكشف .

امّا مرحلهء اوّل : راجع به اين مرحله نيز در دو مقام بايد بحث كرد .

1 - مقام ثبوت يعنى آيا اين اجماعات منقوله نقل سبب [ اتفاق الكل ] هستند يا خير ؟

2 - مقام اثبات يعنى برفرض بودن اين اجماعات نقل سبب آيا حجيت دارند يا خير ؟

براى تبيين اين دو مقام در سه مقدمه بحث را دنبال مىكنيم كه در حقيقت :

در مقدمهء اوّل بحث ثبوتى داريم

در مقدمه دوم بحث اثباتى داريم

و در مقدمهء سوم نتيجه‌گيرى

امّا مقدمه اول يا بحث ثبوتى :

آيا الفاظى كه در كتابها وجود دارد از قبيل اجمع العلماء يا اتفق الاصحاب و . . . دلالت بر نقل سبب يعنى اتفاق الكلّ دارند يا خير ؟