شرح رسائل (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٢٥

3 [ اجماع منقول ]

در آينده تفصيلا خواهد آمد پيش خود حدس زده كه لابد رأى امام هم همين است [ اين هم حدس دوّم ] و اجماعات فراوانى بر اين اصل مبتنى است و سيأتى كه اين‌گونه حدسها ارزشى ندارد چون منشأ آن اجتهادات و نظرهائى است كه كثير الخطا هستند .

قوله اذا عرفت انّ : پس از اينكه با راههاى انكشاف قول معصوم ( ع ) از طريق اجماع آشنا شديم و دانستيم كه مستند علم حاكى اجماع نسبت به قول امام ( ع ) يكى از طرق سه‌گانه است : 1 - طريق حس . 2 - طريق لطف . 3 - طريق حدس .

حال مىگوئيم :

امّا طريقهء حس راهى بس ارزشمند است ولى مخصوص به زمان حضور است و در زمان غيبت احدى از مدعيان اجماع چنين ادعائى نمىتواند بكند فما هو المعتبر ليس بمتحقق .

و امّا طريقهء لطف هم كه ارزش ندارد چون اصل مبنا باطل است و بر امام ( ع ) از باب لطف اظهار حق لازم نيست چون از طرق متعارف وظيفه‌اش را انجام داده فما هو المتحقق ليس معتبرا .

و امّا طريقهء حدس : دانستيم كه اين طريقهء خود داراى سه شعبه است :

1 - حدس قطعى عادى كه مبتنى بر مبادى حسيهء قطعيه ضروريه است

2 - حدس قطعى اتفاقى كه مبتنى بر مبادى حسيهء غير ضروريه است

3 - حدس قطعى اتفاقى كه مبتنى بر مبادى حدسيه است .

از ميان اين سه راه ، راه سوّم كه ارزشى ندارد زيرا كه چنين اخبار و حكايتى مشمول ادلّهء حجيت خبر واحد نيست و دليل ديگرى هم بر حجيت آن نداريم فلا اعتبار به .

و راه دوّم نيز براى همگان حجت نيست چون مبتنى بر علل و عوامل