شرح رسائل (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٠٠

( تنبيه چهارم ) ( علم اجمالى )

( اصلى صلاة الظهر ليتحقق بها او بصاحبها التقرب الى اللّه تعالى )

3 - قصد وجه را چه مىكنيد ؟ اين را هم جواب داديم كه معتبر نيست

4 - قصد تميز را چه مىكنيد ؟ اين را هم جواب داديم كه لازم نيست

5 - سيرهء مستمره علماء در طول تاريخ بر اين بوده كه با تمكن از تحصيل ظن تفصيلى معتبر به سراغ احتياط و امتثال اجمالى نمىرفتند ، البته سيره اگر به زمان معصوم منتهى شود ارزش دارد .

6 - در موارد تمكن از تحصيل ظن يا علم تفصيلى رفتن از اين طريق مجمع عليه است ولى رفتن سراغ احتياط مختلف فيه است و مسئله داخل مىشود در باب دوران بين التعيين و التخيير و در آن باب عقل مىگويد جانب تعيين را بگير از باب قدر متيقن پس با تمكن از امتثال تفصيلى و لو ظنى رفتن سراغ احتياط بىاحتياطى است چون از راهى رفته‌اى كه مورد اختلاف است .

مرحوم شيخ مىفرمايد : حاصل اينست كه از نظر عقل و عقلاء در اين صورت رابعه هم امتثال اجمالى كافى است و بلكه كامل‌تر از ظن تفصيلى است چون احتمال خطا ندارد ولى از نظر شرعى دليل 5 و 6 مانع مىشود و نوبت به احتياط نمىرسد [ البته نوع اين اشكالات در صورت سوّم هم مىآيد ولى جوابش همين است كه گفتيم ]

[ تبصرة : در كجاها احتياط مستلزم تكرار هست و در كجا نيست ؟ در هركجا كه دوران بين المتباينين باشد احتياط مستلزم تكرار است مثل ظهر و جمعه ، درهم و دينار و در هركجا كه دوران بين اقل و اكثر باشد احتياط مستلزم تكرار نيست مثل 10 درهم و 12 درهم ، ده‌جزئى و نه جزئى ]

و امّا جواب سؤال سوّم : آيا با تمكن از امتثال تفصيلى ظنى از راه تحصيل ظن خاص مىتوانيم به امتثال اجمالى قناعت كنيم يا خير ؟

همان‌طورىكه در جواب سؤال 1 و 2 بحث را در چهار صورت مطرح ساختيم