صافى در شرح كافى (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٤

8 . اوضاع علمى و فرهنگى قزوين در عصر ملّا خليل

را در دست داشتند ، به ديدار صاحب حدائق رفتند و بدين ترتيب ، زيارت و بازديد بين فريقين انجام مىگرديد .

در اين ملاقات‌ها ، مناظرات ، مباحثات و جدال علمى بين اخبارى و اصولى انجام مىشد ، به طورى كه در آخرين اين ملاقات‌ها ، ملّا محمّد ملائكه ( متوفّى سال 1200 ق ) در منزل خود و در حضور جمع كثيرى از علماى فريقين اخبارى و اصولى ، پس از يك مباحثه و مناظرهء طولانى با شيخ يوسف بحرانى زعيم اخباريّه ، او را مجاب نمود .

شيخ يوسف بحرانى ، كه قبلًا از علماى تندرو اخباريه بود ، پس از اين مجلس ، از علماى ميانه رو اخباريّه شد .

اين مناظره ، سر و صداى عظيمى در قزوين به راه انداخت و مورد بحث و جدال مجالس فضلا و خواصّ فريقين شد كه شيخ يوسف بحرانى توسط ملّا محمّد ملائكه ، مجاب و محكوم شده است .

طولى نكشيد كه اين جدال‌ها و مباحثات به مردم عوام دو طايفه سرايت كرد و سپس مبدّل به جنگ‌هاى محلى در كوچه و خيابان شهرشد .

در ادامهء اين درگيرىها ، يك روز اخباريه به منزل ملّا محمّد ملائكه حمله كرد تا او را به قتل رساند ، امّا وى از معركه ، جان سالم به در برد ، ولى خانه و كتابخانه او در آتش سوخت .

اين جنگ‌هاى محلى را كه به نام حيدر نعمتى مشهور شده است ، امروزه پيرمردها ونقّال‌هاى قزوينى ، به صورت داستان‌هاى محلى براى يكديگر نقل مىكنند .

شيخ يوسف بحرانى صاحب حدائق كه از اعمال مردم عوام و كوچه و بازار اخباريّه ، شديداً ناراحت شده بود ، به صورت اعتراض قزوين را به قصد كربلاى مقدّسه ترك مىكند و در آن سامان سكنى مىگزيند .

از سوى ديگر ، دولت وقت ، ملّا محمّد ملائكه را به قريه برغان تبعيد مىكند كه به اين ترتيب اين مقوله در قزوين خاتمه مىيابد .

پس از اين غائله ، اصوليّين مبارزات خود را عليه اخباريّه در قزوين به رهبرى