صافى در شرح كافى (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٤٧

[ خطبهء كافى ]

تصديق به ثواب و عقاب و به وحدانيّت اللَّه تعالى در ربوبيّت است . پس آن طمع و ترس او بازيچه است ، نه حقيقى ، چنانچه در سورهء فاطر گفته : « إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ » « 1 » و بيان مىشود در حديث دومِ باب ششمِ « كِتَابُ الْعَقْلِ » .

اصل : وَقَدْ قَالَ اللَّهُ - عَزَّ وَجَلَّ - : « إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ » « 2 » فَصَارَتِ الشَّهَادَةُ مَقْبُولَةً لِعِلَّةِ الْعِلْمِ بِالشَّهَادَةِ ، وَلَوْ لَاالْعِلْمُ بالشَّهَادَةِ ، لَمْ تَكُنِ الشَّهَادَةُ مَقْبُولَةً .

شرح : چون بيان كرد كه علم به برائت ذمّت ، شرط است در عمل فريضه ، شروع كرد در بيان اين كه طريق آن علم ، منحصر است در يكى از دو قسم : اوّل ، علم به حكم‌ُاللَّه واقعى ، مثل علم امامِ مُفْتَرَض الطاعه كه شاهد است بر مردمان . دوم ، علم به شهادت ، به معنى پيروى شاهدى كه معلوم باشد اين كه فتواى او غير شهادت و خبر يقينى نمىباشد ، خواه فتواى او معلوم باشد به مشافهه يا به تواتر ، و خواه منقول به خبر آحاد باشد به شروط مقرّره ، تا ظاهر شود كه پيروى فتواى اهل ظن و اجتهاد ، جايز نيست و باعث برائت ذمّت از فريضه نمىشود .

و توضيح اين مبحث مىشود به ذكر چهار آيتِ آخرِ سورهء زخرف و بيان آنها به وجهى كه موافق كلام مصنّف - رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالى - است ، و از آن ، ظاهر مىشود نزد عارف به اساليب كلام بُلغا و متتبّع تفاسير جُهلا كه اكثر مفسّران در تفسير آنها خطا كرده‌اند :

اوّل ، « وَ لا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفاعَةَ إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ » « 3 » .

دوم ، « وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ » « 4 » .

سوم ، « وَ قِيلِهِ يا رَبِّ إِنَّ هؤُلاءِ قَوْمٌ لا يُؤْمِنُونَ » « 5 » .

( 1 ) . فاطر ( 35 ) : 28 . ( 2 ) . زخرف ( 43 ) : 86 . ( 3 ) . زخرف ( 43 ) : 86 . ( 4 ) . زخرف ( 43 ) : 87 . ( 5 ) . زخرف ( 43 ) : 88 .