زمينه هاى قيام امام حسين (ع) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٦٥
بدل سنّت پيامبر صلى الله عليه و آله
جامعه نوپاى اسلامى پديد آمده بود به ظنّ خويش چاره‌انديشى كردند و مجدّداً چيزهايى كه قبل از بعثت پيامبر صلى الله عليه و آله رايج بود احيا نمودند . در اينجا آنچه را كه به‌جاى سنّت رسول خدا صلى الله عليه و آله ترويج شد به اختصار مطرح مىكنيم . « 1 »
1 - ترويج شعر : خليفهء دوم براى جبران خلأى كه از جانب منع انتشار سنت نبوى متوجّه جامعه اسلامى شده بود ، با تأكيد وافر به نشر و گسترش شعر سفارش مىكرد و شعرا را به اين امر ترغيب مىنمود . « 2 »
او مىگويد : « تَعَلَّمُوا الشِّعْرَ ، فَانَّ فيه مَحاسِنُ تُبْتَغى ، وَ مُساوِئُ تُتَّقى » « 3 »
در فراگيرى شعر كوشا باشيد كه در آن خوبيهايى است‌كه طالب آن هستيد و خالى از بديهائى است كه از آنها پرهيز مىكنيد . و عايشه آن را تأييد مىكند و مىگويد :
« عَلَيْكُمْ بِالشِّعْرِ ، فَانَّهُ يَعْرِبُ الْسِنَتِكُمْ » « 4 »
؛ شعر بياموزيد كه موجب فصاحت زبان شماست .
2 - نسب‌شناسى : خلفا بر خلاف كلام صريح پيامبر صلى الله عليه و آله كه فرمود : « علم انساب سودمند نيست ، زيرا عالمِ به آن ، نفعى نمىبرد و جاهلِ به آن ، ضررى نمىكند » ، « 5 »
به ترويج نسب‌شناسى پرداختند . عمر بن خطاب حقوق لشكريان را بر اساس نژاد و قوم قبيله پرداخت مىكرد و مردم را به شناخت انساب خود دعوت مىنمود . و معاوية بن ابىسفيان به فرزندش يزيد ، به جاى علم فقه ، احكام و قرآن ، نسب‌شناسى مىآموخت . « 6 »
3 - علوم اهل كتاب : جايگزين ديگرى كه براى سنّت رسول خدا صلى الله عليه و آله به‌وجود آمد علوم و معارف اهل كتاب بود كه توسط كعب الاحبار يهودى ، وهب بن منبه و عبداللّه بن سلام ترويج مىشد . وارد شدن اسرائيليات به حوزه معارف اسلامى نيز عمدتاً به همين دليل ، يعنى خلأ فرهنگى و زمينه‌هاى سياسى اجتماعى عصر خلفا بوده است . « 7 »
( 1 ) - جهت اطّلاعات بيشتر در اين زمينه رجوع كنيد به جلد اوّل كتاب گرانسنگ « الصحيح من سيرة النبى الاعظم صلى الله عليه و آله علّامه جعفر مرتضى عاملى .
( 2 ) - الصحيح من سيرة النبى ، ج 1 ، ص 91 به نقل از الاغانى ، ج 4 ، ص 5 و 6 .
( 3 ) - زهرة الاداب ، ج 1 ، ص 58 .
( 4 ) - التراتيب الادارية ، الكتانى ، ج 2 ، ص 300 .
( 5 ) - همان ، ج 2 ، ص 230 .
( 6 ) - الصحيح ، ج 1 ، ص 93 به نقل از الاستيعاب ، ج 1 ، ص 11 .
( 7 ) - همان ، ص 104 .