شرح منطق مظفر (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٩١

حل تمرينات :

و كم‌گويى بر وقار و متانت ، دلالت سرعت نبض انسان بر تب داشتن ، دلالت تبختر در راه رفتن و از روى بزرگى چهره نمودن بر تكبر و خود بزرگ‌بينى .

ج : دلالت وضعيه :

دلالت صوت مؤذن ، بر دخول وقت نماز .

دلالت بوق قطار بر اينكه حركت آن از ايستگاه راه‌آهن نزديك و اگر در راه است رسيدن آن به جايگاه نزديك است .

تمرين 3 . دانستيد كه دلالت لفظيه سه نوع است ( مطابقه - تضمن - التزام ) لطفا مشخص كنيد كه مثالهاى زير از كدام نوع هستند مشخص كنيد ؟

الف : دلالت لفظ « كلمه » بر « قول مفرد » از نوع دلالت مطابقه است .

ب : دلالت لفظ « كلمه » بر « قول » تنها يا « مفرد » از نوع دلالت تضمنى است .

ج : دلالت سقف بر ديوار از نوع التزامى است .

د : دلالت درخت بر وجود ميوه از نوع التزامى است .

ه : دلالت لفظ سياره بر وجود راننده و محرك آن التزامى است .

و : دلالت لفظ دار و منزل بر غرفه‌ها و اطاقهاى آن تضمنى است .

ز : دلالت لفظ درخت خرما بر طريق بسوى آن از نوع التزامى است .

تمرين 4 . شخصى از ديگرى منزلى خريدارى كرده و در طريق منزل نزاع دارند كه آيا طريق هم فروخته شده يا نه ؟ بايع منكر و مشترى مدعى است كه طريق هم داخل در مبيع است و عرفا وقتى مىگويند : خانه را فروختيم منظور اينست كه با راهروش فروختم ، باغ را با آبراهش ، اكنون دلالت كلمهء « منزل » بر اينكه طريق هم در مبيع هست يا نه ؟ از نوع دلالت التزاميه است چون طريق از موضوع‌له « دار » بيرون است .

تمرين 5 . كارفرمايى كارگرى را اجير كرده كه شب تا صبح يكسره براى او كار كند كارگر تا اول اذان صبح كار كرد آنگاه دست از كار كشيد و ميان او و كارفرما نزاع در افتاد كه از اذان صبح تا طلوع شمس هم جزء قرارداد است يا نه ؟ كارفرما مدعى است كه شب تا طلوع شمس را شامل است و اين مقدار باقيمانده را بايد كار كنى حال دلالت كلمهء شب بر اينكه تا طلوع شمس است از نوع دلالت تضمنيه است .

تمرين 6 . يكى از ويژگيهاى اسد شجاعت است و يكى هم تعفن بوى دهان است حال مشهور مىگويند : دلالت اسد بر شجاعت از نوع دلالت التزاميه است امّا دلالت اسد