شرح منطق مظفر (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٩٨

تقسيمات خاصهء قضيهء شرطيه

تقسيمات خاصهء قضيهء شرطيه

تقسيمات خاصهء قضيهء شرطيه

قضيه شرطيه نيز همانند قضيهء حمليه داراى دو دسته تقسيمات است :

1 - تقسيمات مشتركه ؛ يعنى : تقسيماتى كه هريك از شرطيه متصله و منفصله در آن شريك هستند .

2 - تقسيمات مختصه ؛ يعنى : تقسيماتى كه مخصوص هريك از متصله و منفصله است .

امّا تقسيمات مشتركه : در مباحث پيشين ذكر شد و مجموعا چهار تقسيم بود :

1 - قضيهء شرطيه از حيث نسبت و رابطهء ميان مقدم و تالى به دو قسم تقسيم شد :

الف : متصله : كه در آن به اتصال و يا سلب اتصال دو نسبت حكم شده بود .

ب : منفصله : كه در آن به انفصال و يا سلب انفصال دو نسبت ، حكم شده بود .

2 - قضيه شرطيه از حيث ايجاب و سلب ( يعنى كيفيت ) به دو قسم تقسيم شد :

الف : موجبه : كه به اتصال يا انفصال دو نسبت حكم شده بود .

ب : سالبه : كه به سلب اتصال يا انفصال دو نسبت حكم شده بود .

3 - قضيهء شرطيه چه متصله و چه منفصله به اعتبار احوال و ازمان مقدم سه قسم شد :

الف : شخصيه : كه حكم به اتصال و سلب آن يا انفصال و سلب آن ، در حال يا زمان معين و مشخصى بود .

ب : مهمله : كه حكم به اتصال و سلب يا انفصال و سلب در حالى و زمانى از احوال و ازمان بود .

ج : محصوره : كه حكم به اتصال يا انفصال در جميع احوال و ازمنهء مقدم بود .

4 - شرطيه محصوره از لحاظ كيفيت به موجبه و سالبه و از لحاظ كميت به كليه و جزئيه تقسيم مىشد . و مجموعا محصورات اربع را تشكيل مىداد : موجبه كليه ، سالبه كليه ، موجبهء جزئيه و سالبهء جزئيه .

اينك تقسيمات مختصه به هركدام از متصله و منفصله را شروع مىكنيم كه مجموعا سه تقسيم است : يكى مخصوص متصله و دو تا مخصوص منفصله است و اين‌ها اهم تقاسيم بشمار مىروند :