شرح منطق مظفر (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٤٠

سور و الفاظ آن

- « كل » : كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ » .

- « جميع » : « فَإِذا هُمْ جَمِيعٌ لَدَيْنا مُحْضَرُونَ » .

- « عامة » : « عامة الناس ولدوا على الفطرت » .

- « كافة » : « كافة علماء البلد حاضرون » .

- « الف و لام استغراق » : « الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ » ؛ البته با قرينهء معينه ، استغراق معلوم مىشود .

- « معاشر » : « معاشر الناس ، معاشر المسلمين » .

« دائما و ابدا و تماما » ( با اين تذكر كه كلمات قبلى عموما مفيد عموم افرادى هستند و كلمهء ابدا و دائما مفيدى عموم ازمانى است ؛ كه اين بحث در علم اصول مطرح است ) ، و نيز هر لفظى كه بر ثبوت محمول براى جميع افراد موضوع دلالت كند از سورهاى موجبهء كليه به شمار مىآيد .

2 - سورهاى سالبهء كليه عبارتند از :

- « لا شىء » : « لا شى من الانسان بحجر » .

- « لا واحد » : « لا واحد من افراد البشر جماد » .

- « نكرهء در سياق نفى » : « ما رأيت احدا » ، « ما جائنى من احد » ( البته نكرهء در سياق نهى نيز مفيد عموم است ؛ مثل « لا تهن فقيرا » ولى از محل بحث خارج است چون بحث ما در قضايا و جملات خبريه است و مورد مذكور از جملات انشائيه است و در علم اصول جاى بحث دارد ) و نيز هر لفظى كه بر سلب محمول از جميع افراد موضوع دلالت كند از سورهاى سالبهء كليه شمرده مىشود .

3 - سورهاى موجبهء جزئيه از اين قرارند :

- « بعض » : « بعض الناس عالم » .

- « واحد » : « واحد من افراد البشر ذو نبوغ » .

- « كثير » : « كثير من الناس يسجدون و كثير حقّ عليهم الضلالة » .

- « قليل » : « و قليل من عبادى الشكور » .

- « رب » : « رب تالى القرآن و القرآن يلعنه » .

- « ربما » : « ربما يكون الانسان عادلا » .

- « قلما » : « قلما ينفق ان يكون كذا و كذا » ؛ و هكذا كلمات « اكثر ، كثير امّا ، قليلا ما ،