شرح منطق مظفر (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٨٧
تقسيمات
ما فوق لون ، كيف محسوس است ، يعنى كيفياتى كه با يكى از حواس پنجگانه ادراك مىشود مثل ، رنگها كه با چشم و مزهها كه با ذائقه و . . . دانسته مىشود . پس كيف محسوس ، اعّم است ما فوق كيف محسوس ، خود كيف است كه جنس الاجناس بوده ، داراى چهار نوع است : كيف محسوس ، كيف نفسانى ،
كيف استعدادى و كيف مخصوص به كمّ . در اينجا هم سلسلهء مراتب چهار است ؛ ولى مثال قبل ، از جواهر بود و اين مثال از اعراض و از مقولهء كيف است .
جنس الاجناس جوهر
نوع عالى و جنس متوسط جسم مطلق
نوع متوسط و جنس قريب جسم نامى
نوع الانواع و نوع سافل حيوان
مثال 3 . فرض كنيد انسان نوعى است داخل در حيوان و حيوان داخل در جسم نامى و جسم نامى در جسم مطلق و آن در جوهر ، كه به تفصيل اين مثال محاسبه شد و نيازى به يادآورى ندارد اين مثال ، سلسلهء پنج مرحلهاى است كه در صفحهء بعد تصوير مىشود . اين مثال هم از مقولهء جوهر است :
جنس الاجناس يا جنس عالى جوهر
جنس متوسط دوم و نوع عالى جسم مطلق جنس متوسط اوّل و نوع متوسط دوم جسم نامى
جنس سافل و نوع متوسط اوّل حيوان
نوع الانواع و نوع سافل انسان
مثال 4 . فرض كنيد يكى از اشكال هندسى ، شكل سه ضلعى مثلث است كه داراى دو تقسيم است :
1 . مثلث يا قائم الزاويه و يا حاد الزاويه و يا منفرج الزاويه است .
2 . مثلث يا متساوى الاضلاع و يا مختلف الاضلاع و يا متساوى الساقين است .