شاهنامه فردوسى (بر اساس چاپ مسكو) (فارسى) — الصفحة ٠.٨٤١

[ ديدن اسكندر ، درخت گويا را ]

بشب ماده گويا و بويا شود * چو روشن شود نرّ گويا شود

سكندر بشد با سواران روم * همان نامداران آن مرز و بوم

بپرسيد زيشان كه اكنون درخت * سخن كى سرايد بآواز سخت

چنين داد پاسخ به دو ترجمان * كه از روز چون بگذرد نه زمان

سخن گوى گردد يكى زين درخت * كه آواز او بشنود نيك بخت

شب تيره‌گون ماده گويا شود * برو برگ چون مشك بويا شود

بپرسيد چون بگذريم از درخت * شگفتى چه پيش آيد اى نيك بخت

چنين داد پاسخ كزو بگذرى * ز رفتنت كوته شود داورى

چو زو بر گذشتى نماندت جاى * كران جهان خواندش رهنماى

بيابان و تاريكى آيد بپيش * بسيرى نيامد كس از جان خويش

نه كس ديد از ما نه هرگز شنيد * كه دام و دد و مرغ بر ره پريد

همى راند با روميان نيك بخت * چو آمد بنزديك گويا درخت

زمينش ز گرمى همى بر دميد * ز پوست ددان خاك پيدا نديد

ز گوينده پرسيد كين پوست چيست * ددان را برين گونه درّنده كيست

چنين داد پاسخ بد و نيك بخت * كه چندين پرستنده دارد درخت

چو بايد پرستندگان را خورش * ز گوشت ددان باشدش پرورش

چو خورشيد بر تيغ گنبد رسيد * سكندر ز بالا خروشى شنيد

كه آمد ز برگ درخت بلند * خروشى پر از سهم و ناسودمند

بترسيد و پرسيد زان ترجمان * كه اى مرد بيدار نيكى گمان

چنين برگ گويا چه گويد همى * كه دل را بخوناب شويد همى

چنين داد پاسخ كه اى نيك بخت * همى گويد اين برگ شاخ درخت

كه چندين سكندر چه پويد بدهر * كه برداشت از نيكويهاش بهر

ز شاهيش چون سال شد بر دو هفت * ز تخت بزرگى ببايدش رفت

سكندر ز ديده بباريد خون * دلش گشت پر درد از رهنمون

از ان پس بكس نيز نگشاد لب * پر از غم همى بود تا نيم شب

سخن گوى شد برگ ديگر درخت * دگر باره پرسيد زان نيك بخت

چه گويد همى اين دگر شاخ گفت * سخن گوى بگشاد راز از نهفت

چنين داد پاسخ كه اين ماده شاخ * همى گويد اندر جهان فراخ

از آز فراوان نگُنجى همى * روان را چرا بر شكنجى همى

ترا آز گرد جهان گشتن است * كس آزردن و پادشا كشتن است

نماندت ايدر فراوان درنگ * مكن روز بر خويشتن تار و تنگ

بپرسيد از ترجمان پادشا * كه اين مرد روشن دل و پارسا

يكى باز پرسش كه باشم بروم * چو پيش آيد آن گردش روز شوم

مگر زنده بيند مرا مادرم * يكى تا برخ بر كشد چادرم

چنين گفت با شاه گويا درخت * كه كوتاه كن روز و بر بند رخت

نه مادرت بيند نه خويشان بروم * نه پوشيده رويان آن مرز و بوم

به شهر كسان مرگت آيد نه دير * شود اختر و تاج و تخت از تو سير