شاهنامه فردوسى (بر اساس چاپ مسكو) (فارسى) — الصفحة ٠.٨٣٠

[ رفتن اسكندر به درياى خاور ]

چنين داد پاسخ و را شهريار * كه با مرگ خواهش نيايد به كار

چه پرهيزى از تيز چنگ اژدها * كه گرز آهنى زو نيابى رها

جوانى كه آيد بما بر دراز * هم از روز پيرى نيابد جواز

برهمن به دو گفت كاى پادشا * جهاندار و دانا و فرمانروا

چو دانى كه از مرگ خود چاره نيست * ز پيرى بتر نيز پتياره نيست

جهان را بكوشش چه جويى همى * گل زهر خيره چه بويى همى

ز تو باز ماند همين رنج تو * بدشمن رسد كوشش و گنج تو

ز بهر كسان رنج بر تن نهى * ز كم دانشى باشد و ابلهى

پيامست از مرگ موى سپيد * ببودن چه دارى تو چندين اميد

چنين گفت بيدار دل شهريار * كه گر بنده از بخشش كردگار

گذر يافتى بودمى من همان * بتدبير برگشتن آسمان

كه فرزانه و مرد پرخاشخر * ز بخشش بكوشش نيابد گذر

دگر هرك در جنگ من كشته شد * كرا ز اخترش روز برگشته شد

به درد و به خون ريختن بد سزا * كه بيدادگر كس نيابد رها

بديدند بادافره ايزدى * چو گشتند باز از ره بخردى

كس از خواست يزدان كرانه نيافت * ز كار زمانه بهانه نيافت

بسى چيز بخشيد و نستد كسى * نبد آز نزديك ايشان بسى

بىآزار از ان جايگه بر گرفت * بران هم نشان راه خاور گرفت

همى رفت منزل به منزل به راه * ز ره رنجه و مانده يك سر سپاه

ز شهر برهمن بجايى رسيد * يكى بىكران ژرف دريا بديد

بسان زنان مرد پوشيده روى * همى رفت با جامه و رنگ و بوى

زبانها نه تازى و نه خسروى * نه تركى نه چينى و نه پهلوى

ز ماهى بُديشان همى خوردنى * بجايى نبد راه آوردنى

شگفت اندر ايشان سكندر بماند * ز دريا همى نام يزدان بخواند

هم انگاه كوهى بر آمد ز آب * به دو پاره شد زرد چون آفتاب

سكندر يكى تيز كشتى بجست * كه آن را ببيند بديده درست

يكى گفت زان فيلسوفان بشاه * كه بر ژرف دريا ترا نيست راه

بمان تا ببيند مر او را كسى * كه بهره ندارد ز دانش بسى

ز رومى و از مردم پارسى * بدان كشتى اندر نشستند سى

يكى زرد ماهى بُد آن لخت كوه * هم انگه چو تنگ اندر آمد گروه

فرو برد كشتى هم اندر شتاب * هم آن كوه شد ناپديد اندر آب

سپاه سكندر همى خيره ماند * همى هر كسى نام يزدان بخواند

به دو گفت رومى كه دانش بهشت * كه داننده بر هر كسى بر مهست

اگر شاه رفتى و گشتى تباه * پر از خون شدى جان چندين سپاه

و زان جايگه لشكر اندر كشيد * يكى آبگيرى نو آمد پديد

بگرد اندرش نى بسان درخت * تو گفتى كه چوب چنارست سخت